ગિલ્ટના કોચલામાંથી બહાર કેમના આવશો?


૧. જે થઈ ગયું છે એને બદલી શકાય એમ નથી

૨. તમે ક્યારેય પરફેક્ટ એટલે કે સંપૂર્ણ વ્યક્તિ નથી

૩. તમને છતાયે લોકોએ પ્રેમ આપ્યો જ છે

૪. તમે તમારી જાતને ફરીથી જીવી શકો છે…જે થઇ ગયું એ ભૂલીને

૫. જે ઘટના બની ગઈ છે એના વિચારો થકી તમે આજે જે થવાનું છે એને મારી નાખો છો

૬. જે કામ ખબર થયું છે એની માફી માંગી લો

૭. છેવટે આપણે આપણી જાતને સો ટકા બદલી શકીએ એમ છીએ

Posted in Uncategorized | Leave a comment

ગીતો સાંભળો ત્યારે…


મારી પાસે એવા કર્ણપ્રિય ગીતોનું લીસ્ટ છે જે સાંભળીને એટલો આનંદ થાય એમ લાગે કે આપણું મન પ્રવાહી થઇ ગયું છે. મન સૃષ્ટિ સાથે તદ્દન તાદ્ત્મ્ય અનુભવે અને સૃષ્ટિના તાલ સાથે એટલો એકરાગ અનુભવાય કે દુનિયામાં જે થઇ રહ્યું છે તે બધું બરાબર છે, દરેક વસ્તુનો ઉકેલ છે અને એકેએક વસ્તુને આપણે ભરી પીશું. આપણું મન જયારે અત્યંત ખુશી અનુભવે ત્યારે હંમેશા આવા પોઝીટીવ વિચારો આવે. જયારે કોઈક આનંદ દાયક ઘટના બની હોય તો એવું અચૂક થાય. એમ થાય કે સામે ભલે ને જંગી અને અત્યંત વિકટ તથા જટિલ પ્રશ્ન હોય પણ આપણે એનો ઉકેલ શોધી કાઢીશું. ભલે ને એના ઉકેલ માટે અત્યંત મહેનત કરાવી પડે પણ છતાયે એવો ઉકેલ મળશે જ.

આવો પ્રચંડ આશાવાદ અને જીવનની અત્યંત કપરી પરિસ્થિતિનો સામનો કરવાનો જુવાળ હંમેશા કેમ નથી રહેતો? દરેકે દરેક ક્ષણે આપણે હંમેશા સમતોલ મન સાથે ભયાનક અને મગજને-શરીરને તોડી નાખે એવા વિરાટ અને અંત ના આવે એવા, પ્રશ્નો ઉકેલવા માટે આપણે હંમેશા તત્પર કેમ નથી હોતા? અને મન જયારે પ્રવાહી હોય કે ખુબ જ ખુશી થાય એવા પ્રસંગો બને ત્યારે જ એવા વિચારો કેમ આવે છે?

મારા માટે લાગુ પડતી એક વાત છે, અમારે ત્યાં ડલાસમાં સોનું નિગમનો કન્સર્ટ આવેલ હતો. એમાં જયારે એક પછી એક સુંદર ગીતો ગાય ત્યારે મન આવું જ પ્રવાહી થઇ જાય અને અદ્ભુત, સર્જનાત્મક અને નવીન વિચારો આવે જેને જાણીને એમ થાય કે આવા વિચારોને અમલમાં મુક્યા હોય તો કોઈ પ્રશ્નો બાકી રહે જ નહિ. ગીતો એકલા જ નહિ ઘણી બધી વસ્તુઓ તમને આવા સ્ટેજ પર પહોચાડી શકે છે. મારા પ્રત્યક્ષ અનુભવે, ધારો કે તમે રેડ બુલ નામનું સોફ્ટ ડ્રીંક પીધું હોય, કોઈક ખુબ જ ઉત્તેજનાવાળા અને આનંદદાયક સમાચાર મળે, કોઈક સુંદર શો જોતા હોવ, ગીતો સાંભળો, મનગમતી વ્યક્તિને મળો…

હજુ આનો ઉકેલ મળ્યો નથી કે હંમેશા મન આવી એક જ સરખી અને આનંદદાયક પરિસ્થિતિમાં કેમ નથી રહેતું અને કોઈ કોઈ વાર આનંદની લહેરખીથી ખુશ થતું રહે છે? આનો શું ઉપાય હોઈ શકે? ઉપર લખેલ વસ્તુઓ ના થઇ હોય છતાયે મનને પ્રસન્ન અને એ પણ હંમેશ માટે રાખી શકાય ખરું? મેડીટેશન એનો એક ઉપાય હોઈ શકે એવી મારી ધારણા છે પણ એનો પ્રયોગ મેં કરેલ નથી.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

અ કુમ્બાસીનો કિસ્સો


અમિત એરિઝોના સ્ટેટથી ડલાસ મુવ થતો હતો એટલે એને ઘર ભાડે રહેવા જોઈતું હતું. એટલે મેં એને એક ઘર બતાવ્યું. ઘર સરસ હતું પણ એમે ઘણા જ રીપેરની જરૂર હતી. જાણે અઢારમી સદીમાં બન્યું હોય એવું.

અમિતને ઘર ગમી ગયું હતું. એમ લાગતું હતું કે કેરીંગટન ડ્રાઈવનું ઘર ભલે બદતર હાલતમાં હતું પણ એને સ્કુલને કારણે ગમ્યું હતું. હવે ઘરમાં ઘણા પ્રોબ્લેમ્સ હતા. ઘરમાં આગળ અને બેકયાર્ડમાં લોન નહતી અને એને બદલે કચરો હતો. ઉપરાંત બાથરૂમ ગંદા અને એના નળ જાણે કે લોઢાથી ટીપીને તાત્કાલિક નાખી દીધા હોય એવા હતા. ઘણે ઠેકાણે લાઈટોના ચાલે, બારીઓમાં પદડા નહિ (અહી એને બ્લાઇન્ડસ કહે છે) એ ગેરહાજર. સહુથો મોટો પ્રશ્ન કે ગેસ એટલે કે રાંધવાનો ચૂલો તો જાણે ઓગણીસમી સદીની શરૂઆતમાં બનાવ્યો હોય એવો.

ઈશ્વરે જો સર્જન કર્યું હોય અને એમાં એક ઓરડો એવો હોય કે જેની મરમ્મત કરવાની બાકી રહી ગઈ હોય તો એ ઘર જાણે કે કેરીંગટન ડ્રાઈવ જોઈ લો. આવા ઘરમાં રહેવાનું અમિતે નક્કી કરી નાખ્યું, મને ડીપોઝીટ પણ આપી દીધી. એનું કહેવું હતું કે આ બધું મારે રીપેર કરાવવું. હવે રીપેર આપણા હાથમાં ક્યાં હતું? એ તો રાજેશે કરવાવું પડે અને રાજેશને પૈસા ખરચવા ના હતા. અમિત મને કહે કે ભાઈ રીપેર નહિ કરાવે તો હું મુવ નહિ થાઉં. મારે ઘર ભાડે આપવું હતું પણ સાથે સાથે ઘર પણ સરસ અને દેખાવડું હોય તો ભાડે આપીએ ને. ઘરમાં ચારે બાજુ બાવા, વંદા અને જુના સાધનો હોય તો એવું ઘર ભાડે કેમનું આપીએ?

મારો પ્રોબ્લેમ એ કે રાજેશ મને પ્રશ્નો પૂછે. આ કેમ રીપેર કરાવ્યું? આ કેમ કરાવ્યું? આનું શું? તો આપણે શું કર્યું? રાજેશને જ બોલી લીધો. આ બકા. તું જ જોઇને કહે કે શું રીપેર કરવું છે? રાજેશ માંડ માંડ સહમત થયો તો ખરો પણ પછી શું? જે દાહ્ડે અમિત આવ્યો ત્યારે ઘર એવું ને એવું. તે અમિત શું કરે? મારે ઘર જોઈતું નથી. અને પછી બબાલો. ભયકંર બબાલો….

 

 

 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

બંધારણ…જેમને જેવું ફાવે એવું.


આપણે ઉત્ક્રનીતી જોઈએ તો એમાં એવું જાણવા મળે કે ધારો કે વીસ ખુબ જ આનંદદાયક ઘટના બની હોય અને ફક્ત એક જ એવી સહેજ નેગેટીવ ઘટના બની હોય તો પણ આપણે હંમેશા એ નેગેટીવ પર જ ફોકસ રહીએ. કોઈ પણ નવી વાત આપણે જાણીએ તો નેગેટીવ વાત પર સહુ પ્રથમ ધ્યાન જાય એનું કારણ શું?

ઉત્ક્રાંતિએ એમાં ખુબ અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો છે. વાત એમ છે કે ધારોકે આપણે જયારે જંગલમાં રહેતા હતા ત્યારે જો ઘણી જ મજાની વાતો બને તો ખુબ ખુશ થઈએ. પણ ધારો કે શિકારી કુતરો ત્યાં હોય કે એવી કૈક વાત હોય જેનાથી જીવ જતો રહે એવું બને તો? એટલે જ આપણું મગજ એવી રીતે વિકસ્યું કે સારી વાતો ભલે સરસ હોય પણ સહુ પ્રથમ ધ્યાન તો નેગેટીવ કે જેનાથી પ્રોબ્લેમ હોય એના પર જ આપવું. એટલે જ આપણને પહેલા કપી પણ કામની ખરાબ બાજુ પ્રથમ દેખાય.

પણ નવી દુનિયામાં મનને એવું કેળવી શકાય કે જેથી સારી વાતો પ્રથમ જોઈ શકાય. દરેક જણ પોત પોતાના નિયમો બનાવી શકે. મેં મારા પોતાના નિયમો એવા બનાવ્યા છે જે મારા માટે લાગુ પડે.

ધારો કે મનને ના ગમે એવી ઘટના બને છે, જે ફ્રસ્ત્રેશન, સ્ટ્રેસ, અને છેવટે ટેન્શન તરફ દોરી જાય છે. તો એના ઉપાયો શું? મારા, જે મને ફાવે એવા ઉપાયો નીચે મુજબ છે:

૧. ધારો કે પ્રોકેસ્ટીનેશન થતું હોય તો અને કોઈની જોડે વાત કરવાનું ના ગમે એવું હોય તો એને ઇમેલ મોકલી દો.

૨. ધારોકે કોઈની સાથે કામ નથી થઇ શકતું અને અઘરો માણસ છે તો, એવું યાદ કરો કે “Manage your nature”

3. હંમેશા “BE FEARLESS”

૪. પહેલું કામ એક નાનકડું સ્ટેપ લો. જે પણ હોય. ધારોકે મોટું કામ કરાવનું હોય તો એની ફાઈલ પ્રિન્ટ કરો.

૫. કડક માણસો જોડે કામ કરવાના કારણે પ્રોકેસ્ટીનેશન થતું હોત તો બીજાના નામનો હવાલો આપો. કે આમરે તો આને કારણે આવું છે.

૬. જો કોઈ પણ કડક માણસો જોડે કામ કરવાનું હોય અને જો વાતચીત કરાવાનું ચાલુ હોય, તો જ્યાં સુધી છેવટનો નિવેડો ના આવે ત્યાં સુધી કામ પતાવો

૭. સહુથી ખરાબ, કે થઇ થઈને શું થવાનું છે એવું વિચારો

૮. હવે જે કામ કરવાનું છે એ કરવાનું જ છે કે નહિ એ વિચારો. અને કરવાનું હોય જ તો પછી શા માટે કાલે?

આ નિયમો જીવનમાં સ્ટ્રેસ ઓછો કરી શકે. છેવટે એમ વિચારો કે દરેકે દરેક વસ્તુનો ઉપાય છે, ગઈ ગુજરીનો પણ ઉપાય છે. ગયેલા સમયનો ઉપાય પણ છે. હંમેશા ઉપાય છે જ. એ વાત હંમેશા યાદ રાખો.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

તાત્કાલિક કામ કેમ થતું નથી?


છેવટે મારે પેલા સોહમને ટકાનું પૂછવાનું તો રહી જ ગયું. મને એ પૂછવામાં મુઠભેડ થવાની શકયતા લગતી હતી. એટલે પછી બીજા થોડા કામો પતાવવાનું નક્કી કર્યું પણ સોહમને ફોન પછી જ કરીશું એવો પ્લાન કર્યો. પછી એવું નક્કી કર્યું કે કાલે સવારે જ વાત કરીશું. પણ સવારે બીજા કામો હતા અને આ કામ મૂળે ગમે એવું હતું નહિ તે એવું નક્કી કર્યું કે સાંજે જ કરવાનું હોય ને ! પછી સાંજે તો આપણે ગેઈમમાં જવાનું હતું. તે વળી પાછુ બીજા દિવસે. તે આમને આમ પાંચ દિવસ વીતી ગયા. છેવટે એ વાત એટલી બગડી કે એમ થાય કે જયારે વાત કરવાની હતી એ જ વખતે કરી લીધી હોત તો.

આમ છતાયે ગમે એટલું નક્કી કરો તો પણ આવા પ્રસંગ બનતા જ રહે છે. જે કામ આજે જ કરવું જોઈએ એ ટાળીને કાલે, પછી પરમ દિવસે, પછી પંદરમાં દિવસે અને છેવટે એ કામ જયારે જવાળામુખીની જેમ ફાટે ત્યારે જેવું થાય એવું કરો. એટલે એ કામ કરવાની આળસ છે એટલે એવું થાય કે પછી કામ કરવાનું નથી ગમતું એટલે?

એમાં એવું છે કે માણસને મારવા કરતા વધુ ડર અણગમતી પરિસ્થિતિનો સામનો કરવામાં લાગે છે. એક વાર બારમાં ધોરણમાં મારે પીલીમની પરીક્ષામાં મારું રીઝલ્ટ આવ્યું નહતુ. અમારા R. J. Patel સાહેબે મને બોલાવ્યો અને મારા દેખાતા જ પેપર તપાસવાના શરુ કર્યું. તે મને તો બેઠા બેઠા પરસેવો વળી જાય. બધું સાચું લખ્યું હોય છતાયે કઈક ભૂલ રહી ગઈ હોય તો એવું ટેન્શન થાય. આ ડર પરિસ્થિતિનો સામનો કરવાની વાત છે.

આપણે કરવાનું કામ ના કરીએ એમાં આળસ સિવાય મુઠભેડનો ડર ઘણે ભાગે ભાગ ભજવે છે. એટલે હું કેટલીયે વાર નક્કી કરું કે આ વખતે છેલ્લી વાર. હવે આવું નહિ થવા દઈએ. પણ થોડા સમયમાં હતા એવાને એવા. હું એક વારની અણગમતી પરિસ્થિતિ ટાળવાને સારું બીજી કેટલીયે વધુ મુશ્કેલીઓ વહોરી લઉં છું. બોસ પાસે પગારની માંગણી ના કરીને વર્ષો સુધી આપણે ઓછા પગારથી જ ચલાવી લઈએ છીએ.

મુળે લોકોને સારું લગાડવા માટે હું એ પ્રકારની વાત જ ટાળું. એને કારણે ફાયદો પણ થાય. આપણે હંમેશા સારા લાગીએ. પણ એને કારણે ઘણી જ અગત્યની વાતો બાજુ પર રહી જાય. અને છેવટે જો એ કામ કરવું જ પડે એવું હોય તો હમણા ટાળવું શું કરવા?

અંગ્રેજી ચોપડીઓમાં આને Procrastination કહે છે. એના પર કેટલીયે ચોપડીઓ લખાયેલ છે અને મનોવૈજ્ઞાનિકોએ PHD કરેલા છે. Procrastination ના કેટલાયે કારણોની શોધ કરવામાં આવી છે. આળસ, કામ ના કરવાની ઈચ્છા, એક સામટું કરી લઈશું એવી મનની ધારણા ને બીજા કેટલાયે સંશોધન થયેલા છે.

મારો સહુથી અગત્યનો પ્રશ્ન છે કે મુઠભેડ થાય કે માથાકૂટ થાય, કોઈકની જોડે કચકચ કરવી પડે એવી હોય, ઉગ્ર દલીલો કરવાની હોય, ભયંકર વાદ વિવાદની શકયતા હોય એવા કામો તરત તો નથી જ પતતા. કોકની જોડે વાત કરતા હોઈએ અને આવો કોઈક વિચિત્ર ફોન આવે તો હું એ તત્કાલ કે તુરંતમાં પતાવી દેવાને બદલે એને રહેવા દઉં. એટલે એ કામ વધુને વધુ વિકરાળ થતું જાય અને એની દુરોગામી અસરો વધુને વધુ ખરાબ થતી જાય.

આવા કામને કેમ પૂરું કરવું? મારા ઘણા મિત્રોને મેં આ પ્રશ્ન પૂછ્યો છે. આ પ્રશ્ન દરેક વ્યક્તિના જીવનમાં આવે જ. ઘણા લોકો સામા વ્યક્તિની ખાસ સાડાબારી રાખતા નથી. આ આવું જ છે. તમને ફાવે તો ઠીક નહીતર કઈ નહિ. નહીતર એવું કે જસ્ટ ડુ ઈટ. કોઈકની રીત એવી કે રોજ એક નિશ્ચિત સમય એવો ફાળવવો કે ત્યારે જ આવા વિચિત્ર કામો કરવા બેસવાના. ત્યાં સુધી વિચાર પણ ના કરવો કે એ કામ છે. આ બધી સખત ટ્રેનીંગની વાત છે. જયારે ઘમાસાણ માથાકૂટ સામે ઉભી હોય ત્યારે એવું યાદ આવે કે આ વાત મગજ પર હાવી થવા દેવાની નથી એવું કરી શકાય ખરું?

આના ઘણા બીજા રસ્તાઓ પણ છે. કોઈ ઉંચી પદવીવાળા માણસ હોય તો આવું કામ કોકને સોંપી દે. એ પણ એક રસ્તો છે.

તમારી સામે પરિસ્થિતિ ઉભી હોય અને એનો સામનો કરવો ના ગમે એવો હોય તો પણ કરી લેવો જેથી કરીને એમ ના કરવાથી થતા મોટા નુકસાનોમાંથી બચી જવાય. ધારોકે એવું છે કે આપણે અત્યારે પુરેપુરી વાત કરવા માટે તૈયાર નથી. તો જેટલા તૈયાર હોવ એટલી વાત કરી લેવી. કારણકે જો અત્યારે તૈયાર નથી તો કયારેય તૈયાર નથી રહેવાના. ઘણા લોકો મનગમતી છોકરીને પૂછવામાં રહી જાય. કોક વાર અમુક અગત્યની વાત ટાળવાને બહાને છોડી દો, તો એનો અર્થ એવો પણ નીકળી શકે કે આપણે અપ્રમાણિક છીએ. તો ઘણી વાર તમારો ખોટો ઈરાદો છે એવું કારણ વગર પ્રસ્થાપિત થઇ જાય. એટલે ખુલ્લંખુલ્લા અને ચોખ્ખી વાત કરવી હંમેશા આગળ પડે. જો બધું એક જ વારમાં ના ફાવે તો બીજીવાર વાત કરીને સાચો સંદેશ કહેવો પણ વાતને મોઘમ (અધ્યાહાર) રાખવી એ ગુનો કરવા જેટલું ખતરનાક છે. અને ધારો કે એ કામ ખોટું થઇ ગયું તો? તો પછી સુધારવાનો પ્રયત્ન કરવો. કોઈ પણ કામ ટાળો અને એ આપમેળે સારું થઇ જશે એવું માની લેવા કરતા, તમારાથી થયું એવું પણ તુરંત કર્યું હોય એ સ્ટ્રેટેજી આગળ પડે. દર વખતે આ વાત સફળ રહે એવું જરૂરી નથી. પણ મોટે ભાગે વિચિત્ર કામ ટાળો એના કરતા કામ કરો એ વધુ સારી કાર્યપદ્ધતિ કહેવાય

દરેક નવો દિવસ નવી ટ્રેનીંગ આપે છે. આ ટ્રેનીંગને આત્મસાત કરીને તરત કામ કરી શકાય તો એ મન પરનો વિજય છે. ખરેખર મારી દ્રષ્ટીએ આવું જો સિદ્ધ કરી શકાય તો ખરેખર બહાદુરી એને જ કહેવાય.  છતાયે જો આવો પ્રશ્ન ઉભો રહેતો હોય તો એને સોલ્વ કરવો એ જ સાચો રસ્તો છે.

 

 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

તમારો એપેટાઇટ કેવો છે?


પુસ્તકેષુ હી યા વિદ્યા, પર હસ્તેષુ યદ ધનમ, ઉન્ત્પન્નેષુ ચ કાર્યેષુ, ના સા વિદ્યા, ન તદ ધનમ્. સંસ્કૃતના શ્લોકની વ્યાખ્યા ડૉ. ગદાણીના મુખેથી સાંભળીએ. અમારા એક એન્જીન્યરીંગના સાહેબ. ડો. ગદાણી. એ અમને કહેતા કે પુસ્તકો અને મગજ વચ્ચે ઇન્ડકશનનો સંબંધ નથી. અર્થાત પુસ્તક ઓશિકા નીચે રાખીને સુઈ જઈએ એટલે એમાં રહેલું જ્ઞાન મગજમાં ડાઉનલોડ થઇ ના જાય. પુસ્તકોમાં અપરંપાર જ્ઞાન અને માહિતી અને ટ્રેઈનીંગ ભરેલી છે. એમાંથી આપણે ઉપયોગ કેટલો કરીએ એ આપણા પર છે.

આપણે આપણી ક્ષમતાનો ઉપયોગ કેટલો કરીએ છીએ એ આપણને જ ખબર નથી. એનું કારણ એ છે કે આપણને શું જોઈએ છે, આપણને શું ગમે છે એ આપણા મનમાં/હ્રિદયમાં ખુબ ઊંડે ધરબાયેલું છે અને એને શોધવું અઘરું છે. એને કારણે કેટલીયે વાર આપણે ઘરેડમાં (રૂટીન) આવીને એકનું એક કામ કર્યે જ રાખીએ છીએ. (ઝીંકે રાખો બાપલીયા) એમાંથી કેટલાયે કામો શા માટે, કેમ કરીએ છીએ, ફરીથી કરીશું કે નહિ એની ખબર નથી. બસ આ રૂટીન છે અને કરવાનું છે.

આપણે દોડવું છે પણ ઢાળ નથી મળતો. એક માનવ તરીકે આપણી કેપેસીટી કેટલી અપરંપાર છે? છતાંયે એમાંથી કેટલીયે ક્ષમતા આપણે વેડફી કાઢીએ છીએ. આપણી આંખ કહે છે કે ૫૭૬ મેગપિક્ષેલનો લેન્સ ધરાવે છે. આવી તો કઈ કેટલીયે ખૂબીઓ આપણી પાસે પડેલી છે પણ આપણે એને ધરબાયેલી રાખીએ છીએ. એનું કારણ શું છે?

ધારો કે આપણને કોઈ વ્યક્તિ એક જુનો ઉપગ્રહ (સેટેલાઇટ) વેચે તો શું કરવું? એ સેટેલાઇટ હજારો માનવ કલાકોની મહેનતના અંતે બનેલો હોય. પણ આપણને એ સેટેલાઇટ કેમ વાપરવો એ ખબર નથી. ભેલેને એનું મૂલ્ય મિલિયન ડોલર હોય પણ આપણે એનો ઉપયોગ કરી શકીએ એમ નથી. કારણ કે આપણને એનો ઉપયોગ કેમનો કરવો એ આવડતું નથી.

એવું જ આપણી બાબતમાં છે. ધારો કે કોઈ કંપનીમાં આપણે વીસ વર્ષ કામ કર્યું હોય તો આપણો અનુભવ વીસ વર્ષનો કહેવાય. પણ એકનું એક કામ દર વર્ષે રીપીટ કાર્ય કરતા હોય તો આપણો અનુભવ ફક્ત એક વર્ષનો જ કહેવાય. આપણું એવું છે કે આપણે એકનું એક કામ પુનરાવર્તન કરતા રહીએ છીએ. એટલે એવું થાય કે આપણને નવું કરવાનો આપણો એપેટાઇટ જ એકના એક કામ કરવામાં સમાઈ જાય છે. એટલે નવો વિચાર, નવી વાત નક્કી કરીને નવું કામ કરવાની ઝુંબેશ આપણી પાસે આવતી જ નથી.

પણ એમાં મૂળ પ્રશ્ન ફરીથી એ છે કે આપણને જીવનમાં શું કરવું અને કર્યા જ કરવું એની બરાબર ખબર નથી. આપણને કશુક નવું / ગમે એવું કરવાની ઈચ્છા નથી થતી એવું નથી. એવું કશુક કરવાની ક્ષમતા નથી એવુંયે નથી. પણ પ્રશ્ન એ છે કે નવું કશુક કરવાનું આપણને જડતું નથી. તમારા હાથમાં બંદુક છે અને એમાં ગોળી પણ છે. પણ ગોળી ચાલવાની કક્યાં એ ખબર ના હોય તો બંદુક વાપરવી કઈ રીતે?

તે આપણા મનને ગમે એવો ખોરાક પુરો પડવો કઈ રીતે? આપણી રોજ-બરોજની જવાબદારીઓ એટલી બધી હોય કે આપણે એમાંથી ઉંચા જ ના આવીએ. આપણને કોઈ એમ કહે કે બોસ, એક જોરદાર ચોપડી આવી છે, વાંચવા લાયક છે. ભાઈ, એ ચોપડી તું તારે ત્યાં રાખ. મારી પાસે વાંચવાનો ના સમય છે ના ઈચ્છા. કે પછી જીમ જોઈન કરવાની વાત હોય. તો આપણે એમ કહીએ કે એટલો સમય જ નથી કે જીમમાં જઈ શકીએ. અરે તું નહિ માને પણ મને આ મહિને વાળ કપાવવાનો સમય પણ મળ્યો નથી. કોઈક નવો ટ્રેનીંગ કોર્સ આવ્યો હોય જેમ કે તમારી નેગોશિયેશન શક્તિ કઈ રીતે ખીલાવશો? એને કહે કે ભાઈ મને અઠવાડિયે એક કલાક વધારે ઊંઘવાનો આપી દે તો હું આપો-આપ જ એ શીખી જઈશ. આર્ટ ઓફ લીવીંગ વાળા શ્રી રવિને ક્યાં રોજ બોસ જોડે લમણાં લેવાના છે!?

મારે તો જો હું આઠ કલાકની નીંદર લઉં એટલે જ ભયો ભયો. એનાથી વધુ મારે બીજું શું જોઈએ. અને વાતેય ખરી છે. આપણા કામોની સંખ્યા જુઓ તો એમ જ લાગે કે ખરેખર તો આપણે સુપર હ્યુમન છીએ. જોબ પર આપણે કોણ જાણે કેટલુંય કામ કરી નાખીએ. બાળકોના કેટલા કલાસીસ ચાલ્યા કરે? અને એમાં પછી બર્થડે પાર્ટીમાં કોણ જશે? અને પેલા શૈલેશની વાઈફ બીમાર પડી છે તો ત્યાં ટીફીન મોકલવાનું છે. ઇન્ડીયામાં ષષ્ટિપૂર્તિની ઉજવણી છે તો માસાને ફોન કરવાનું ભુલાય નહિ. ઘરમાં બાથરૂમના શાવરની ક્લીપ નીકળી ગઈ છે તો એ લીક થાય છે. અને આ ઘરમાં ગ્રેનાઈટનું પ્લેટફોર્મ કરવાનું છે એ તો ચાર વર્ષથી બાકી છે. અને ગ્રુપોનના પચાસ ટકા યોગાની કુપન એક્સપાયર થવા આવી છે. અને આ વર્ષનું ટેક્ષ, મકાન વેરો, સબસ્ક્રિપ્શન રીન્યુઅલ, વાર્ષિક મેડીકલ ચેકપ,…….

“તારે જમીન પર” મુવીમાં બતાવે એવું કે ઘડિયાળને ટકોરે જીવવાનું. ઉઠવામાં પાંચ મીનીટ લેટ થઇ જાય તો જીવનની સાઈકલ ખોટકાઈ જાય. આખી પુરપાટ દોડતી ટ્રેન ચીચીયારી મારતી ઉભી રહી જાય. બધું જ ખોરવાઈ જાય.

ચોપડીઓ તો વાંચવી છે પણ આજે નહિ. જીવનના નવરાશના સમયે જ વાંચીશું. અલાસ્કાની ધ્રુવીય પ્રદેશની લાઈટો જોવી છે. પણ એ આજે તો નહિ જ. આજે તો કામ એટલું છે કે શ્વાસ ખાવાનું ભૂલી જાઉં પણ તો એ દોડ્યા કરું. એમાં ઘરને નવો કલર કરવાની ઈચ્છા તો સહુથી છેલ્લા ક્રમમાં કાં તો લીસ્ટમાં જ ના હોય.

તો આ બધા અનિવાર્ય કામના હુમલાઓમાં આપણે નવું કશું શોધી કેમનું શકીએ? આપણે દોડવું છે ને ઢાળ મળ્યો એવો ઘટ તો કરી જ કેમનો શકીએ? આપણો જે પ્રકારનો એપેટાઇટ હોય તો એને શોધવા જવો ક્યાં? શોધવા જવાનો સમય ક્યાં છે?

એટલે આપણે આપણા એપેટાઇટને ક્યાં વાપરીએ છીએ? વોટર પાર્કમાં જઈને ધુબાકા કરીએ, જોબ પર લાંબા પહોળા કામો પુરા કરીએ. કલાકો સુધી ગપ્પા મારીએ. ઘણા કલબોમાં જઈને મોજ-મસ્તી કરે. ઘણા સમાજસેવા પર રીત સરનો હુમલો જ કરે. જાણે કે સમાજસેવાનો એટેક આવ્યો હોય. કોઈક વળી પુસ્તકોમાં ખોવાઈ જાય. મુનશી પ્રેમચંદ પર સંશોધન કરી નાખે. કે પછી ગોલ્ફ રમવામાં સમય પસાર થઇ જાય.

પણ અનુરાગની વાત અલગ છે. અમારા એ મિત્ર તદ્દન અધ્યાત્મિક થઇ ગયા છે. એમને અધ્યાત્મ તરફ એટલું બધું (અરે એટલું બધું) વાંચી નાખ્યું છે. દરેકે દરેક ધર્મના પુસ્તકો, એની ફિલોસોફી, ભાગવત, ગીતા, કુરાન જેટલું હાથે આવ્યું એટલું બધું જ. એના માટે હજારો ડોલર ખર્ચી નાખ્યા. ક્યાં કશુક કૈક જાણવા મળે, નવી વાત જોવા મળે (અધ્યાત્મ રિલેટેડ) એટલે એ પહોચી જ જાય. હકીકતે મનના ઊંડા એપેટાઇટને આમને અધ્યાત્મ તરફ વાળી દીધો છે. એમને એ કરવામાં આનંદ પણ ઘણો જ આવે. જીવનનો ધ્યેય સંપૂર્ણપણે ફક્ત અને ફક્ત આ બધું જાણવા માટે જ. એટલે ક્ષણે-ક્ષણનો હિસાબ કરવામાં આવે તો જાગરુકતા સાથે (કોન્સીયસ્લી) સમય એમાં જ પસાર થઇ રહ્યો છે એવું લાગે.

પણ મને પ્રશ્ન એ થાય કે મને શું ગમે છે એની મને જ ખબર નથી. મારો એપેટાઇટ શેનો છે? કઈ વસ્તુ હું હજારો અને લાખો વાર કર્યા જ કરું, અને આનંદથી હંમેશા કર્યા જ કરું? આજે તો મૃત્યુ આવે તો ય અફસોસ નથી, મેં દરેકે દરેક પળને માણી છે, મને ગમે એ કર્યું છે. મારું જીવન જેટલી વાર આવે એટલી વાર એકઝેટ હું આવું જ ફરીને ફરી કરું. એવું કઈ રીતે શોધવું?

દરેક માણસ અલગ હોય છે એટલે એની ઈચ્છાઓ પણ અલગ હોય. જેમને સરહદ પર જઈને લડવાનું ગમે એને કોલેજમાં ભણાવવાનું જરાયે ના ગમે. જેમને કુંના વાઈસ પ્રેસિડેન્ટ થવાનું ગમે એને ચીફ આર્કિટેક્ટ થવાનું ના ગમે. દરેકનો એપેટાઇટ અલગ હોય.

આપણો પ્રશ્ન એ છે કે આપણે આપણો એપેટાઇટ શું છે એ શોધવાને પ્રાધાન્ય આપતા જ નથી. એટલે એવું થાય કે આપણે સામે જે આવ્યું એ ખાઈ લઈએ છીએ. આજે ખીચડી પીરસી છે તો એ ખાઈ લીધી ને કાલે પૂરી-શાક છે તો એ ખાઈ લીધા (વાત શું ભાવે અને ના ભાવે એની નથી, વાત આપણને કેવા કામો કરવા ગમે અને ના ગમે એની છે). પણ આંપણને ખરે ખર શું ગમે છે એ શોધવા માટે બરાબર સંશોધન કરવું પડે આપણી જાતનું. અને એ પણ હજારો કાર્યોમાં અટવાયેલા હોય ત્યારે. એ સંશોધન કરવા માટે સમય અને શક્તિ ખર્ચવા પડે. આળસ છોડી ઉભા થઈને જાત જાતના પ્રયોગો કરવા પડે. કેટલાય પ્રયોગો જોખમી નીવડી શકે (કારણકે એ આપણી રૂટીન લાઇફને ખોરવી શકે એવા હોઈ શકે.) તે એવું કોઈએ કર્યું છે?

જેમને અધ્યાત્મમાં ખુબ રસ હોય અને એને જ પોતાની પ્રાયોરીટી બનાવી હોય એમને એવું કર્યું છે એવું કહેવાય. નરસિંહ મેહતાએ એવું કર્યું હતું. સચિન તેન્ડુલકરે એવું કર્યું છે. ક્રિકેટ એટલી હદે ગમે કે એમાં તમામ સીમાડાઓ વટાવીને કામ કર્યું. તો ય ખુબ જ ખુશ રહીને. સત્યજીત રેએ એવું કર્યું. અમિતાભ બચ્ચને એવું કર્યું. અભિનયમાં બેહદ રસ. અને અભિનયને જ જીવન બનાવી દીધું. કે પછી ધીરુભાઈ અંબાણીએ કર્યું. એમને જે કરવું હતું એ સતત કર્યે રાખ્યું.

આપણે એવું કશું ફૂલ થ્રોટલ વાળું કામ કેમ નથી કરતા? એમાં સહુથી મોટો પાયાનો પ્રશ્ન છે કે આપણને શું કરવું એની ક્લીયર કટ સમજ નથી. અને એવી સમજણ ઉભી કરવા માટે ઘણા જ પ્રયત્નો કરવા પડે. મને શું ગમે છે એ શોધવાનું કામ સરળ નથી. એના માટે આળસ છોડીને મનોમંથન કરવું પડે. તો આપણને ખબર પડે કે આપણે કેવા પ્રકારનું કામ કરી શકીએ. ડૂબતો માણસ હવાતિયા મારે ત્યારે જે તીવ્રતાથી બચવાનો પ્રયત્ન કરે છે એવી તીવ્રતાથી આપણે આપણો પેશન નથી શોધતા. જેમને શોધ્યો છે એમને જડ્યો છે. બાકી તો મારો એપેટાઇટ શું છે? જોબ પર જવું કારણકે કમાણીનું સાધન છે, આવશ્યકતા છે એટલે નહીકે પેશન છે.

 

 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

શું આપણે ઇન્સીક્યુર છીએ?


આપણે જયારે સ્કુલ કે કોલેજમાં ભણતા હોઈએ ત્યારે પરીક્ષાના આગળના દિવસે મન પર કેવો બોજો રહે? આપણને સતત નર્વસનેસ લાગ્યા કરે. મને એવું થાય કે બધું આવડતું હોય છતાંયે એક વાર ફરી રિવિઝન કરી લઉં એમ થાય. અને બીજી વાર વાંચીએ ત્યારે એકાદ પોઈન્ટ એવો મળે જે જાણે નવેસરથી જ સમજ્યા હોઈએ. ઘણીવાર તો છોકરો પપ્પાની પાછળ સ્કુટર પર આવતા હોય ત્યાં પાછળ બેઠા બેઠા પણ વાંચતા જોવા મળે. પરીક્ષાની અંતિમ ક્ષણ સુધી વાંચવાનું, રિવિઝન, ગોખવાનું એવું ચાલતું જ હોય.

પણ પરીક્ષાનું દબાણ ઘણું જ હોઈ શકે. બારમાં ધોરણમાં મારો એક મિત્ર, નીરજ રાઠોડ. તે એક વાર એવા સમાચાર આવ્યા કે પ્રીલીમની પરીક્ષાના કોઈક પેપર દરમિયાન એને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવો પડ્યો. કારણકે નર્વસનેસ અને છેવટે તાણ એટલી બધી વધી ગઈ કે બ્લડ પ્રેશર કાબુ બહાર જતું રહ્યું. અને એક-બે દિવસમાં તો બધું ઠીક-ઠાક પણ થઇ ગયું. સહુ અત્યારે પોત-પોતાની લાઈફમાં સેટ પણ થઇ ગયા છે (ફેસબુક!)

એક વાર તો એવું થયું કે દસમાં ધોરણમાં એક જણની એટલી બધી (વધુ) તૈયારી કે પરીક્ષાના સમયે સંતુલન જ ગુમાવી દીધું. અને પાછા આ બધા ખુબ હોશિયાર છોકરાઓ. પણ પરીક્ષાનું દબાણ એવું આવે કે ભયંકર પરેશાની થઇ શકે.

આપણે આ નર્વસનેસના શિકાર એટલા માટે થઈએ છીએ કે આપણને કશુક મેળવવાની ઝંખના છે. એટલે આપણે એના માટે ખુબ પ્રયત્ન કરીએ છીએ. હકીકતે મારી દ્રષ્ટિએ એ મનમાં પડેલી ઇન્સીક્યોરીટી છે. આપણને કશુક મેળવવું છે અને એ હાથમાંથી ના જતું રહે એનો ડર લાગે છે. એવો ડર લાગે છે કે કોઈ કોઈ વાર માનસિક સંતુલન પણ ગુમાવી દઈએ છીએ.

ઇન્સીક્યોર અનુભવ કેટલીયે વાર થાય. એ બધાના મૂળમાં કશુક હાથમાંથી જતું રહેશે તો એવી જ ભાવના હોય છે. કેટલાયે ધનિક લોકો, અકલ્પનીય આર્થીક સમૃદ્ધિ ધરાવતા લોકો ખુબ જ ધાર્મિક હોય છે. એ લોકો સતત ભગવાનની શ્રદ્ધા પૂર્વક પૂજા કરતા હોય છે, એમાં પાર્શિયલી એવું પણ ખરું કે મેળવેલી સમૃદ્ધિ ખોવાઈ જશે તો એવો એમને ડર હોય છે. એ ડરને કારણે લોકો ભયમાં જીવતા હોય છે. એટલે એવું નથી કે એ લોકો જયારે પણ મળે ત્યારે ગભરાયેલા હોય પણ અંદરખાનેથી સાધારણ એવું થાય કે “પ્રભુ, તારી કૃપા ચાલુ રાખજે અને જીવનભર સમૃદ્ધિ આપ્યા કરજે”

મંદિર હોય એ જગાએથી પસાર થઇએ ત્યારે મંદિર જવું છે કે નહિ એ નક્કી ના હોય એવું બને. એમાં એવી વાત છે કે જો મંદિર જવાનું અનુકુળ ના હોય તો એવું પૂછવું જ નહિ કારણકે મંદિર જવું છે એવું પૂછ્યા પછી જો મંદિર ના જઈએ તો આપત્તિ આવી શકે. મન આવી બધી વાતો ઘડી કાઢે કારણ કે મનને કશુક જતું રહેશે એનો ડર લાગતો હોય છે. એટલે એ વર્તમાન પ્રણાલીને ખોરવવા માંગતું નથી.

એ ઇન્સીક્યોરીટીને કારણે આપણે બાધાઓ રાખીએ છીએ, બલિદાન આપીએ છીએ (કે મીઠાઈ નહિ ખાઈશ) એવું બધું. ભાવિન પારેખની વાત, એને ભણવાનું પૂરું થયું પછી નોકરીના ઘણા પ્રયત્નો કર્યા પણ ઇકોનોમી જ એવી કે ફાઈનલી ઇન્ડિયા જવાનું નક્કી કર્યું. પણ મનોમન બાધા લીધી કે ડલાસના મંદિરમાં જો નોકરી મળી જાય તો નાળીયેર ચડાવીશ. ઈન્ડિયાની ટીકીટ પણ કાઢવી લીધી અને આગલે દિવસે રાત્રે જોબનો કોલ આવ્યો. તો એને ડલાસના મંદિરમાં અગિયાર નાળીયેર ચડાવ્યા. અને એ અગિયાર નાળીયેર અગિયાર જુદા જુદા ભગવાનને,! કુલ્લે ૧૨૧. આમાં ભગવાન પ્રત્યેની શ્રદ્ધાને અસત્ય સાબિત કરવાની વાત નથી. પણ વાત છે ઇન્સીકીયોરીટીની. આપણે જયારે ઇન્સીક્યોર હોઈએ ત્યારે કેવું કેવું કરી નાખી શકીએ?

આપણે ત્યાં એક વાર વૈષ્ણોદેવીના મંદિરમાં ભાગદોડ થઇ એમાં કેટલાયે લોકો મરી ગયા એવા ખબર વાંચ્યા હતા. એમાંથી કેટલાયે લોકો શ્રદ્ધાથી ભગવાનની પૂજા કરવા આવતા હોય ત્યારે શ્રદ્ધા અને ભય બંને એક સાથે ઘૂંટાયેલા જોવા મળે. મરી ગયેલા કેટલાયે લોકો માતાજીના દર્શન કરવાની સાથે કૃપાની માંગણી કરવા આવ્યા હોય. એમની ઈચ્છા એવી હોય કે ભગવાન એમની સમૃદ્ધિ જે પણ હોય એ સતત ચાલુ રાખે.

આપણે જીવનમાં ભય પામીએ છીએ જ શું કરવા? અને ઇન્સીક્યોર રહીએ છીએ જ શું કામ? પરીક્ષા આવે તો ગજા બહારનું ટેન્શન થઇ જાય. દરરોજ ઉઠીને પૂજા કરવાનો નિયમ, સાહેબ સમજોને પાછલા બાવીસ વર્ષથી તોડ્યો નથી. આપણા શરીરને માફક આવે કે નહિ પણ જમીને ઉઠયા પછી જો અન્નનો દાણો સેવા કર્યા વગર નાખ્યો હોય તો મારા મનુના સમ. જે મળ્યું છે એ ખોવાઈ ના જાય અને જો કશું મળ્યું નથી તો એ મળે એવી આપણી પ્રબળ ઈચ્છાને કારણે આપણે ઇન્સીક્યોરીટીમાં જીવતા હોઈએ છીએ.

એટલે હું આજે સવારે ઉઠ્યો તો ટેન્શનમાં હોઈશ કે હવે કશું થશે તો? દરેક ક્ષણે મનમાં ઇન્સીક્યોરીટીના જ વિચારો ઘુમરાયા કરતા હોય? એવું તો થતું નથી, જરાયે નથી થતું. તો પછી ઇન્સીક્યોરીટી તો છે જ પણ રોજેરોજ કેમ દેખાતી નથી? એનું કારણ એ છે કે આપણી ઇન્સીક્યોરીટી અલગ અલગ સ્વરૂપે પ્રગટે છે.

આપણે ત્યાં ઈન્ડિયામાં કેટલાયે લોકોની ખ્વાહિશ શું હોય? સ્કુલમાં ખુબ ખુબ ભણવું અને “સાયન્સ” લેવું. સાયન્સ પાસ કર્યા પછી કોઈ સારી મેડીકલ કે ઈજનેરી કોલેજમાં પ્રવેશ લેવો. પછી એક સ્ટેબલ જોબ લઇ લેવી (કે દવાખાનું ખોલવું). મેરેજ અને પછી બાળકો સાથે સમય પસાર કરવો. એ દરમિયાન કશુક એક્સ્ટ્રા કરવું? તો અમુક લોકો મ્યુઝીક કલેક્શન કરે, અમુક લોકો ખરીદી અને ફરવામાં સમય પસાર કરે. એટલે આ બધું કરવું બેશક કશું ખોટું નથી.

પણ આ પિક્ચર પરફેક્ટ સ્ટોરીમાં ખામી ક્યાં રહી જાય છે? આવી ખ્વાહિશ પૂરી કેટલાની થતી હશે? હજારો અને હજારો લોકોની. થોડા ઘણા ડાયવર્ઝન આવે પણ અંતે ઘીના ઠામમાં ઘી ઢળીને રહે. ખાધું, પીધુને રાજ કીધું એવી વાત છે. વાત દેખાય એટલી સરળ નથી પણ મહેનતને અંતે લોકો સેટલ થઇ જતા હોય છે. અમુક અપવાદોને બાદ કરતા આ વાત સફળ થતી જોવા મળતી જ હોય છે.

પણ આમાં એક ખુબ મોટી વાત એ છે કે આવો રસ્તો આપણા સમાજે શોધીને રાખ્યો છે. પપ્પા-મમ્મી તમને આવું બધું કરવાનું શીખવે, સમાજ આપે અને ટ્રેઈન પણ કરે. અને આપણે લોકો ખુબ જ સરસ રીતે ટ્રેઈન થઇએ પણ ખરા. એક સરસ ડીગ્રી હાંસલ કરી લઈએ, પછી કોઈ મલ્ટીનેશનલ કુંમાં સરસ જોબ પણ શોધી કાઢીએ. એન્જીનીયર થયા હોઈએ તો હજીરા, સુરત ખાતે એસ્સાર, રિલાયન્સ કે અઈપીસીએલ, બરોડા એવે બધે જોબ મળે તો કેવા રાજી થઈએ! સોસાયટીમાં ને જ્ઞાતિમાં પેંડા વેચીએ. બાબો હવે ઠરીઠામ થઇ ગયો છે. હવે ઘરમાં વહુ લાવી દો એટલે તમે ય પરવારો અને અમે ય પરવારીએ (!!)

પણ આવી જોબ આપણને કરવી ગમતી ના હોય તો? તો એ શું થાય? ખેંચે રાખીએ. અને એ જ જોબમાં રીટાયર પણ થઇ જઈએ. સાયન્સ ભણવાની ઈચ્છા જ ના હોય તો? તો પણ આપણે સાયન્સ લીધું હોય અને લોકો કરે છે એટલે આપણે પણ રેડોક્સ પ્રક્રિયાનું રસાયણ ભણીએ કે સરળ આવર્ત ગતિના નિયમો ભણીએ. આપણો ધ્યેય શું છે? આપણો ધ્યેય એ છે કે જે પિક્ચર પરફેક્ટ સિચ્યુએશન છે એમાં કઈ રીતે બંધાઈને રહેવું? અને જીવનને એમાંથી સહેજે આઘા-પાછા થવા ના દેવું.  એન્જીન્યરીંગમાં આપણને ટોર્ક માપતા આવડતું ના હોય છતાંયે એ બધું ધક્કેલ પંચાની જેમ ભણ્યા કરીએ, કારણ કે આપણી ખ્વાહિશ ફક્ત ડીગ્રી લેવાની હોય છે. ભણ્યા, ના ભણ્યા, કેવું ભણ્યા એ જોવાનું કામ આપણું નથી. આપણું કામ એક પ્રીડિફાઈન રસ્તાને કઈ રીતે ફોલો કરવો એ છે.

પછી જોબ ગમે છે કે નહિ એવો તો વિચાર પણ મનમાં આવતો નહિ હોય. જોબ એટલે શું? કમાણીનું સાધન. એનાથી સમાજમાં કોઈ વેલ્યુ એડ થાય છે? હું મારી જોબ પર ગર્વ અનુભવું છુ (એમાંથી કેટલા પૈસા આવે છે એ રીતે નહિ). આપણને જોબ કેટલી ગમે છે એની લગભગ બહુ પડી નથી હોતી. આપણો રસ પેકેજ કેટલાનું છે, બેનિફિટ્સ એવું બધો વધુ હોય (આ વાત બધાને લાગુ નથી પડતી, જેને લાગુ પડે એને પડે). આપણો ધ્યેય હતો અમુક પગાર વાળી “જોબ” લેવી (શું કામ કરવાનું છે, ગમે છે, નથી ગમતું એ બધાનું કોઈ મહત્વ નહિ)

એનું કારણ એ છે કે જો કૈક બીજું કરશું તો લુંટાઈ જાશું તો? (સાયન્સને બદલે આર્ટસ લેવાય ખરું?) ફરી અહી ઇન્સીક્યોરીટી આવે છે. આપણે કેટલીયે વાર વાંચીએ છીએ કે તમને ગમે એ કામ કરો. તો લોકો એવું કરતા કેમ નથી? ગમે એવું કામ કે નોકરી કરવી એ તો સારી વાત છે. છતાંયે લોકો માથાના દુ:ખાવાવાળી, ભંગાર, સાહેબોની જોહુકમી વાળી જગાએ કેમ પડી રહે છે? અરે, ત્યાં ચીટકી રહેવા માટે કરવા જોગ બધા જ પ્રયત્નો પણ કરે છે?

મનને ગમે એ રસ્તો ફોલો કરવો સરળ નથી. એના માટે હિંમત જોઈએ અને કોન્ફીડન્સથી નવા રસ્તો ચાતરવાનો પેશન જોઈએ. એના માટે મેસીવ પ્રયત્નો કરવા પડે. અહીં જે કામ એક-બીજાને જોઈને સરળતાથી શું કરવું છે એ ખબર જ છે એવું નથી. રોજ નવું કામ અને નવી પરિસ્થતિ. એના માટે પારાવાર પ્રયત્નો કરવા પડે. તો એવું શક્ય છે કે તમને ગમે એ ક્ષેત્રમાં તમે જઈ શકો. પણ એવું કરવા માટેના પ્રયત્નો અને હિંમત બંને આપણી પાસે છે?

જે નસીબદાર લોકો એમની જોબમાં અત્યંત ખુશ હોય એમની વાત જુદી છે. એમને માટે તો ભાવતું હતું અને વૈદ્યે કહ્યું એવો ઘાટ થયો છે. ગણિત મારો પ્રથમ પ્રેમ છે. કલનશાસ્ત્ર (કેલ્ક્યુલસ)ના ઊંડાણપૂર્વકના દાખલાઓ ગણવા મને આપી દો તો હું જમવાનું પણ ના માંગું. એ લોકો એન્જીન્યરીંગ કરીને ખરેખર જ એમના પેશનને ફોલો કરે છે. એમને જે કરવું હતું એ મળ્યું છે, દોડવું હતુંને ઢાળ મળ્યો એવી વાત છે. આ લોકો ગાડી માટેનું સહુથી આદર્શ (ઓપ્ટીમલ) એન્જીન શોધી કાઢી શકે કે પછી પ્લેનને લાગતા પવનની ગતિ માટેની લાંબી લચક ફોર્મ્યુલા વિકસાવી શકે. એમને ભણવાનું અને જોબ બંને જેવા જોઈતા હોય એવા જ મળ્યા હોય. પણ આપણે અહી વાત કરીએ છે જે લોકો આ વર્ગમાં નથી. જેમનો ભણવાનો રસ કે કામનો વિષય એમની મૂળભૂત (ઇન્હેરન્ટ) આવડતથી અલગ છે.

જેમ કે જોબ છોડી દઈને ધંધો કરવો એટલે નવો રસ્તો ચાતરવાની વાત છે. એ તમારા ઇન્સીક્યોરીટીના કોચલામાંથી બહાર આવીને આવા કામ કરવાની વાત છે. એવું કરી પણ શકાય એ વિચાર ઇટસેલ્ફ જ મહત્વની વાત છે. પણ એના માટે એક ખતરનાક પેશન જોઈએ, બર્નિંગ ડીઝાયર હોય એ લોકો આવું કરી શકે. આપણે રોજ-બરોજના જીવનમાં કેટલાયે કામો પડતા મુકીએ છીએ અથવા તો અમુક કામો કરવા પસંદ કરતા નથી. એમાં એવું નક્કી કરીએ છીએ કે આ આપણું કામ નહિ.

પણ જે સાહસીકો હોય એ લોકો આવું કામ કરતા હોય છે. એમને જોઈને આપણને ઘણી વાર એમ થાય કે આ શા માટે આવું કરતા હશે? જંગલોમાં ખુંદી વળતા સાહસીકો માટે જંગલોમાં ફરવું એ જ જીવન છે. પણ એ લોકોએ સાયન્સ લઈને જોબ જ કરવી એવો ધ્યેય પકડી ના રાખ્યો અને કોચલામાંથી બહાર નીકળી શક્યા. “લગાન” મુવીમાં આમીરખાનના પાત્રે એ જ વાત કરી છે. જયારે ઈન્ડિયામાં ક્રિકેટનો સ્પેલિંગ પણ ખબર ન હતી એ વખતે “અંગ્રેજોની ટીમ સામે જીતવાનું શક્ય છે” એવો વિચાર કરવો એ જ ક્રાંતિકારી ઘટના કહેવાય. આવા વિચારોના અમલ કરનારા પેશનથી ભરપુર હોય છે. એમને કશુક નવું કરવાની અત્યંત ઈચ્છા હોય છે. જીવનને મીનીંગફૂલ બનાવવા માટેનો અભિગમ હોય છે.

એ કોચલામાંથી બહાર આવીએ તો શું થાય? એવું બને કે તમને નાની-મોટી વાતોનો ડર ના લાગે. પણ દુનિયામાં થઇ-થઈને શું થવાનું છે? તમે એક વાર એ હિમાલય ચડી જાવ પછી નાના-મોટા ટેકરાની શું વિસાત? જીવન એવું નવીન લાગી શકે, એમ થાય કે હું તો મને ગમે એ કરું, જે થવું હોય એ થાય. તમારે એવું ક્યારે થાય? જયારે તમે અ-સલામતીને છોડીને બહાર આવો ત્યારે. પણ આ બધું કરવું ખરેખર સહેલું નથી. હકીકતે લોકો જીવનભર આવું શોધ્યા જ કરે છે. મંથનના અંતે અમૃત કોને મળે છે એ મંથન કરનારા જાણે.

નવું કશુંક કરનારા લોકોના હાથે કોકને કોક રત્નો તો લાગે જ છે. “આવું કરી શકાય ખરું?” એ પ્રશ્નનો જવાબ જો તમે “હા”માં આપતા હોવ તો તમે સલામતી છોડીને નવીન કેડી કંડારો છો. અને આપણને ગમે છે એ શોધી કાઢીને એનો અમલ કરવો શું ખોટો? એવું શા માટે ના કરવું? થઇ થઈને શું થવાનું છે?

Posted in Uncategorized | 1 Comment