નેગેટિવ વિચારો એટલે શું? 


નેગેટિવ વિચારો અથવા એવા વિચારો કે જે પોઝિટિવ નથી એમને રિપ્લેસ કરી શકાય ખરા?

નેગેટિવ વિચારો એટલે શું?

  • આજે તબિયત સારી નથી લાગતી
  • પેલાને જવાબ આપવાનો રહી ગયો છે
  • અરે, કાગળની જોડે કુપન મુકવાની રહી ગયી
  • હા યાર, ઘરને ઉપગ્રેડ કરવું છે પણ ટાઈમ મળતો નથી
  • આ ઠંડી ક્યારે જશે? થાકી ગયા ભાઈસાબ
  • ખાતામાં પૈસા નથી
  • ધંધામાં જોઈએ એવો પ્રોગ્રેસ નથી થતો
  • આજે બસ હવે કોઈ ખ્વાહિશ નથી. હમણાં જ મોત આવે તો એ હું સુખેથી એને આવકારવા તૈયાર છું।
  • દરેક પળ સુખી છે અને આનંદી છે અને કોઈ જ પ્રકારનો ગમ કે એનો પડછાયો મારા પર નથી
  • અરે, પેલા ગોકુલના રુફનું કામ રહી ગયું
  • થાકી ગયો યાર જીવનથી હવે, બહુ થયું। ભગવાન કૈક કર, ખુશ કર કાં તો બોલાવી લે એટલે આ ઝંઝટમાંથી છૂટીએ
  • સાલું કામ કરવું છે પણ જોઈએ એવું થતું નથી. જોબ બદલવી છે પણ ખબર નથી પડતી કેમનું અને શું કરીશું।
  • મેડિકલ ટેસ્ટના ચેકઅપના નંબર્સ આવવાના છે, હે ભગવાન, શું આવવાનું છે?
  • સિસકારો નીકળે તો એ વિચાર નેગેટિવ કહેવાય।
  • ડિપ્રેસ થઇ જાય તો એવા વિચારને નેગેટિવ કહેવાય
  • સાલું મારા મેરેજમાં આવું થયું હોત તો? પત્યું। નેગેટિવ વિચાર
  • કોઈકની જોડે વાત કરતા કરતા બબાલ થઇ ગઈ અને તમારું મગજ ગયું। થાય એ કરીલે ને તમે તું / તાં  પર આવી ગયા. એ પણ નેગેટીવ વિચાર।
  • એકાએક ખતરનાક સમાચાર મળ્યા। હૃદયમાં ભયાનક ફાળ પડી. ના પુરાય એવો દંશ લાગ્યો। જીવન પહેલા જેવું ક્યારેય રહ્યું નહિ. મગજ કેમે ય કરીને ભૂલે ના એવા સમાચારથી, દુઃખથી ગ્રસ્ત થઇ ગયું છે. કેટલાક લોકોએ આત્મહત્યા કરી નાખી। બીજા લોકોએ ગુનો કરી નાખ્યો। અમુક લોકો ડિપ્રેશનમાં જતા રહ્યા, મગજ પરિસ્થિતિને સ્વીકારવા તૈયાર જ નથી. મન, હૃદય રડી રહ્યું છે. મન પર સહેજે કાબુ નથી. આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ ચાલી રહ્યાં છે. મનને ખબર નથી પડતી કે આવું કેમ થઇ ગયું। મન પરિસ્થિતિને સ્વીકારવા તૈયાર નથી. ભગવાનને એક જ પ્રશ્ન પૂછવામાં આવે છે: પ્રભુ, આવું શાને માટે? આવું શા કાજે? મારાથી જીરવાતું નથી. તો એ નેગેટિવ વિચાર છે.
    • પ્રેમિકાનો પ્રેમી એને છોડીને જતો રહ્યો
    • પેરન્ટ્સની તબિયત ખરાબ થઇ ગઈ કે મૃત્યુ થઇ ગયું
    • છોકરાઓની સાથે કૈંક ભયંકર થઇ ગયું
    • અમુક વસ્તુઓ કે જેના અંગે મન વિચારવા માટે પણ તૈયાર નથી.
  • કોકની જોડે બબાલ થઇ છે તો મન એના પર ખુબજ ગુસ્સે છે. જાણે એવું લાગે છે હૃદયનો તાર  કોકે ખેંચી ને તોડી કાઢ્યો છે અને એમનું તમને આહિત કરવાનું ખુબ જ મન થાય એટલો ભયંકર ગુસ્સો ચડેલ છે.
  • આવું થયું હોત તો? ધારોકે તમે એવું થયું હોત તો એ વાતનું સમાધાન શોધી કાઢ્યું છે. પણ પછી એના જેવી પરિસ્થિતિ ઉભી થઇ કે તરત મન આળું થઇ જાય. સાલું એવું થયું હોત તો. મનનો એ ડંખ કયારેય સલૂકાઇ થી નીકળે નહિ અને જેથી કરીને એ પાછો નેગેટિવ વિચારમાં પરાવર્તિત થઇ જાય
  • મધુર સંગીત સાંભળતા હોવ ને ના ગમતું ગીત વાગવા માંડે
  • મધુર સંગીત સાંભળતા હોવ ને ફોન કોલ આવે.
  • તમારું મન જો શાંત ના હોય તો તેને પણ નેગેટિવ વિચાર કહેવાય
  • તમારું મન ખુબ જ પોઝિટિવ ન્યુઝ સાંભળીને ઉછળ કૂદ કરતુ હોય તો એ સારી વાત છે પણ એ પણ નેગેટિવ વિચાર છે? મન હંમેશા સ્થિર હોવું જોઈએ। એ મને ખબર નથી
  • મનની સ્થિતિ હંમેશા કેવી હોવી જોઈએ? ખુબ ખુશી વાળી, સાધારણ, કે નેગેટિવ?
  • રાત્રે ઊંઘતા હોવ અને કૈક કામ બાકી રહી ગયું હોય એ વિચારથી ફાળ પડે
  • મારુ વીલ મેં હજુ કર્યું નથી એવા વિચારો આવે એ નેગેટિવ થીંકીંગ છે
  • મારાથી કસરત થતી નથી એવો વિચાર
  • મગજને જકડીને દોડાવી-દોડાવીને થકવી નાખે એવો ખુબ જ ગંદા કિસમનો નેગેટિવ વિચાર કયો છે? રાત્રે તમે સુવા પડ્યા હોવ અને કોક વાતનું ટેંશન થયું હોય જેમકે અમુક કામ પૂરું નથી થયું। તો ઘણી વાર એ વિચાર મગજને એવો દોડાવે કે બે-ત્રણ કલાકની નીંદર વેરાન થઇ જાય. ઘણી વાર એ વિચાર એવો ભયાનક ના હોય છતાંયે એવું થતું હોય છે.
  • ગ્લોબલ વોર્મિંગ, ક્લાઈમેટ ચેઇન્જ। પૃથ્વીનું શું થશે? શિયાળામાં ટેમ્પરેચર પંચોતેર ડિગ્રી પર પહોંચી જાય એ જોઈને મનમાં નેગેટિવ વિચારો ઉભા થાય છે
  • પ્રાણીઓની પીડા જોઈને મગજ અસહજ થઇ જાય છે એ નેગેટિવ વિચાર છે.
  • ડલ્લાસમાં ખુબ ગરમી વધી જશે તો આપણા ઇન્વેસ્ટમેન્ટનું શું થશે?
  • રિટાયરમેન્ટ પછી શું કરીશું એના વિચારો એ પણ નેગેટિવ છે
  • કોકના વિષે ખરાબ વિચારવું। કોકની પ્રગતિ જોઈને ગુસ્સે થવું। એના વિષે ખરાબ ટીકા કરવી
  • પોતાની એનકમ્ફર્ટેબલ ફિલિંગ છુપાવીને જાણી જોઈને મોં હસતું રાખવું એ પણ નેગેટિવ વિચાર છે
  • આવી પડેલી વિષમ પ્રતિસ્થિતિને ના સ્વીકારવી અને દુઃખ પામ્યા કરવું। પણ આવી પડેલી વિષમ પરિસ્થિતિને સકામ રીતે સ્વીકારવી કઈ રીતે? ચાલ આવું થયું તો કશો વાંધો નથી એવું કઈ રીતે નક્કી કરવું?
    • ધારો કે દિલમાં દુઃખ છે કારણકે તમને ક્યાંક એડમિશન નથી મળ્યું કે સારી જોબ નથી મળી કે કશું ક થયું છે. તો આવી પરિસ્થિતિમાં નેગેટિવ વિચાર ના આવે, મન ઉદાસ ના થાય એવું શક્ય જ નથી. મન બહેર મારી જાય એવું બને. મનમાં ડંખ, વેદના ઉભી થાય જ. એ જીવનનો સ્વભાવ છે. તમે એને ઇગ્નોર કરો તો એ વાત અડ્રેસ થયા વગર બંધ થઇ જશે. તો એનું સોલ્યૂશન શું છે?
    • આવું બને અને મન એ ઘટનાને સ્વીકારવા તૈયાર ના હોય તો? પણ એવું થયું જ કેમ? તમે જવાબદાર હોવ પણ ખરા અને ના પણ હોવ. આ ઘટનાના હજુ વધુ ઉદાહરણો શોધવાની જરૂર છે જે મને હમણાં મળતા નથી. પણ આ આખી કવાયતનો મૂળ હેતુ આવી ઘટનાઓ થાય ત્યારે મનને શાંત કઈ રીતે રાખવું એ જ છે.
  • જોબ કે ધંધા પર વિચિત્ર માણસ જોડે ભેટો થઇ જાય અને એની જોડે મગજમારી કરાવી પડે એ ઘટના અને એવો વિચાર આવવો એ નેગેટિવ વિચાર છે.
  • મારુ વજન વધી ગયું છે? વાળ ધોળા થઇ ગયા છે? એ નેગેટિવ વિચાર છે જે મનને અસ્વસ્થ કરે છે
  • દુનિયામાં સમાચાર સાંભળીને દુઃખદ ઘટના વિષે સાંભળીને દુઃખી થવું એ નેગેટિવ વિચાર છે
  • એક દિવસમાં કેટલા નેગેટિવ વિચારો આવી શકે? એક, બે, ત્રણ, હજાર?
  • કોકે તમારું ભયંકર અપમાન કર્યું છે, એ વિચાર તમારા મગજ પાર હાવી થઇ ગયો છે. એ અપમાનનો તમારે બદલો લેવો છે. ઇતિહાસમાં તમે જોશો તો આવી અપમાનવાળી હજારો વાતો તમને જોવા અને જાણવા મળશે। અને એને કારણે થયેલા મહા ભયંકર યુદ્ધોની વાતો જાણવા મળશે।

નેગેટિવ વિચારોથી બચી શકાય? નેગેટિવ વિચારોથી બચવું જોઈએ ખરું? નેગેટિવ વિચારો તંદુરસ્તી માટે હાનિકારક છે? નેગેટિવ વિચારોને રોકવા કઈ રીતે? એનું સોલ્યૂશન છે? આનો જવાબ કોઈ ગુરુ એ આપેલ છે?

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Context Switching continued…


મનનને આ કિસ્સામાં એવું તો હતું નહિ કે એને યોગાનું કામ ગમતું નહતું. ખરેખર તો એ યોગા કલાસીસ માટે આતુર, અને ઉત્તેજિત હતો. પણ છતાંયે આવું કેમનું થયું? યોગા ક્લાસીસ ખોલવા માટે એને જાત-જાતની હજારો પ્રવૃત્તિઓ કરવી પડે. અને એ કરવામાં એને કંટાળો પણ આવતો નહતો. તો પછી વાત અટકી ક્યાં?

આવા કેટલાયે કામો હોય છે કે જે આપણને ગમે છે અને આપણે કરવા હોય છે પણ થતા નથી. ઘરમાં રંગ કરાવવો હોય, ટ્રાવેલિંગ કરવા જવું હોય, કેટલાયે વખતથી વિચારી રાખેલ મિત્રોને મળવા જવાનો પ્લાન કરવો હોય. આ બધુંયે આપણે કરવા માંગીએ છીએ પણ ઉભા થઈને કરતા નથી. આ વાત તો ગમે એવા કામોની છે. 2018નું ટેક્સ રિટર્ન, કોર્ટને જવાબ આપવાનું કામ, ગાડીની સર્વિસ કરાવવી, દાંત સાફ કરાવા, વાળ કપાવવા જવું, પાસપોર્ટ રીન્યુ કરાવવો એવા ભયંકર કાંટાળાજનક, ત્રાસદાયી કામો તો હજુ પિક્ચરમાં જ નથી.

આનું કારણ એ છે કે આપણે આપણા રૂટિન કામોમાં એટલા બધા જકડાયેલા હોઈએ છીએ કે તમને એ રૂઢિ (પેટર્ન) તોડીને નવા કામો તરફ જવાનું ગમતું નથી. તમને એમ થાય કે ના ચાલને પહેલા આ બાકી છે તે પતાવી દઈએ, પછી આપણ પતાવી દઈએ. એમાં તમારે જે નવું કરવું છે એનો વારો જ ના આવે. અને પાછું નવું જે કામ કરવાનું હોય એ અંગે ક્લિયરકટ ખબર ના હોય, એમાં કેટલીયે નાની-મોટી વાતો સંડોવાયેલી હોય જેનો મગજ પર ભાર લાગે એટલે એમ થાય કે અત્યારે એને છોડો, પછી જોઈશું. તે પછીનો વારો કયારેય આવે જ નહિ.

તો આનો ઉપાય શું? એનો ઉપાય છે કોન્ટેક્સટ સ્વિચની વાતમાં. તમારે નવા કામ કરવા માટે પરફેક્ટ મોમેન્ટની રાહ જોવાની જરૂર નહિ. નવું કોઈ પણ કામ હોય, તમારે એના માટે પેર્ફેકટ સમયની રાહ જોયા વગર જ ચાલુ કરવું. આપણા મનને એવું ટ્રેઈન કરવું પડે કે જેથી કરીને તમે નવા કામના રિધમમાં તરત આવી શકો. પહેલું કામ કે રૂઢિગત કામ ચાલુ હોય છતાંયે તમારે નવું કામ હાથમાં લઇ લેવું. ઘણીવાર મનને આવું કરવાનું ગમતું નથી. કારણકે આપણે જ્યાં સુધી એક કામ પતે ના ત્યાં સુધી બીજા કામમાં જવા માંગતા જ નથી. પણ એ વિચારસરણી બદલવાની જરૂર છે. એક કામમાં મગ્ન હોઈએ છતાંયે બીજું કામ પેરેલેલમાં ચાલુ કરી શકાય. તમારું મન એમ કહેશે કે પણ આ અત્યારનું ચાલુ કામ છોડી-છાડીને નવું? આમાં તો આપણે નહિ ઘરના અને ઘાટના. પણ એ વાત સાચી નથી. તમારે જે ચાલુ કામ છે એને બીજા દિવસનો સમય ફાળવી દેવો પણ એકનું એક કામ અથવા હાથ પાર ચડેલા કામને ઘૂંટ્યા કર્યે તો નવા કામ કે આવા જે ગમે કે ના ગમે એવા કામો જેને આપણે ઠેલાતાં રહ્યા છીએ એનો નંબર ક્યારેય નહિ લાગે।

હવે બીજો પ્રશ્ન એ છે કે નવું કામ અઘરું કે ત્રાસદાયક હોય તો? ધારોકે કોકે લો-સૂટ મોકલ્યો હોય અને તમારે એનો જવાબ તૈયાર કરવાનો છે. ઈન્ક્મ ટેક્સ માટેના કાગળીયા ભેગા કરવાના છે. તો? આ બધાનો જવાબ એ છે કે તમે એ કામને શરુ કરો. ધારો કે ચિત્ર દોરવાનું છે તો એક ટપકું મુકો.ઈન્ક્મટેક્સના કાગળ તૈયાર કરવાના છે તો એની ફાઈલ શોધીને ટેબલ પર મુકો. એટલું જ કરશોને પછી મગજ આપો-આપ ચાલવા માંડશે. આપણને એમ થશે કે ચાલ જોઈએ તો ખરા કે ફાઈલમાં શું છે? એટલે મન એનો પ્લાન વિચારી લેશે કે ત્રણ કાગળ ખૂટે છે બાકી બધા ગોઠવી દેવાય એમ છે. આ વાત જ કોન્ટેક્સટ સ્વિચની છે. તમે એ કામના લયમાં આવી ગયા. અને પછી એ કામ આપો-આપ થશે.

લયમાં આવવા માટેનો પાયાનો સિદ્ધાંત એ છે કે એની ખુબજ નાની શરુઆત કરો. સમુદ્રને ઉલેચવો છે તો આજે એક ચમચી જેટલું પાણી કાઢીને ડોલમાં નાખો. એટલું જ કરવાની જરૂર છે. એનાથી મનને ભાર નહિ પડે. મન એમ કહેશે કે આજે તો એક ચમચી જ ઉલેચવાની છે ને, જયારે વધુ કામ કરવાનું આવશે ત્યારે જોયું જશે. એ રીતે તમારે એ કામની રિધમમાં આવવામાં તકલીફ નહિ પડે.

આ વાત ગમે કે ના ગમે તેવા તમામ કામોને લાગુ પડે છે. જે કામ તમારે જ કરવાના છે (જેમ કે પ્રોપર્ટી ટેક્સની ડેડલાઈન કે એક્સરસાઇઝ, કે પછી યોગા ક્લાસીસ ખોલવા) એ તમારા સિવાય કોઈ કરવાનું નથી. પ્રશ્ન શરૂઆતનો છે. કામની લંબાઈ-પહોળાઈ અને ઊંચાઈ જોઈને જ પરસેવો છૂટી જાય. એમ થાય કે હિમાલય ચડવાનો છે. એનો ઉપાય જ અત્યંત ધીમી શરૂઆત છે. અને એ શરૂઆતને રોકતા પરિબળોને અવગણીને ય એ શરૂઆત કરવી. ભલે અત્યારનું કામ તાત્કાલિક ધોરણે સહેજ વિલંબિત થાય પણ આ નવું કામ છે જે ઠેલાયે રાખ્યું છે એને ફક્ત ચાલુ કરવું. કાગળ પર કે to-do લિસ્ટમાં મૂકવું એને પણ ચાલુ કર્યું જ કહેવાય.

Posted in Uncategorized | 1 ટીકા

Context Switching, એ વળી શું છે?


કોન્ટેકસ્ટ સ્વિચ એટલે વળી શું? અને એના ઉપયોગથી કઈ રીતે ફાયદો થઇ શકે? મારી દ્રષ્ટિએ આ વિષય બહુ ગહન છે. પ્રોકેસ્ટિનેશન (જેના પર ખુબ જ લખાયું છે તે), આળસ, મોટિવેશન, રાઈટર્સ બ્લોક એવા કેટલાયે વિષયોના મિક્સચર જેવી વાત છે.

અમારા એક ઓળખીતા મનનભાઇ છે એમને ઘણી વાર જાતજાતના નવા-નવા કામો કરવાના તુક્કાઓ ખુબ આવે. આજે એવો વિચાર આવે કે લોકોને નવી રમત શખવાવડવાનો કોર્સ ચાલુ કરીએ. કે પછી એવો વિચાર આવે કે નવી વેબસાઈટ શરુ કરીને લોકોને કોઈક જાતની સેવા પુરી પાડીએ. આ કામની શરૂઆત ખુબ ધીમી થાય. ગઈકાલે એનો ફોન આવ્યો, વીરેન જો, આપણું પાક્કું થઇ ગયું છે. મેં પૂછ્યું, શેની વાત છે? જો આપણે યોગા ક્લાસીસ ખોલવા છે. અત્યારે જબ્બર ચાલ્યું છે. અને રામદેવ અને વિક્રમ યોગાને બધાનું સખ્ખત માર્કેટ છે. આપનો ક્લાસ ચાલુ થઈ જાય તો જામી જાય. મેં કહ્યું કે તો ક્યારે ખોલો છો? ક્યાં આગળ? ના, ના, પહેલા તો હું યોગા ક્લાસ જોઈન કરું છું. બરાબર શીખી લઈએ. મેં કહ્યું, મનન, તને યોગા તો આવડે છે. અમે કેટલીયે વાર તારી પાસેથી તો ટિપ્સ લીધી છે. ના, ના એમ નહિ, પહેલા હું વર્ષ બરાબર યોગા કરું, બીજા પાંચ-છ મહિના આપણા મિત્રોને શીખવું, બરાબર પાક્કું થાય પછી ચાલુ કરીએ. પછી એ વાત ને 2 મહિના વીતી ગયા. મનને યોગા ક્લાસ જોઈન કરવા હતા પણ કામ વધી ગયું. મેં કહ્યું: અલ્યા મનન, કેમનું? ના યાર, જોબ પર કામ વધી ગયું, ને પાછો ઘરમાં બીઝી થઇ ગયો. યોગા ક્લાસ ખોલવાનું તો ક્યાંયે ઠેલાઇ ગયું.

તે આવું શાને કારણે થાય છે? મનનથી યોગા ક્લાસીસ કેમ શરુ જ ના થયા? મનન યોગા ક્લાસીસ જોઈન પણ ના કરી શક્યો? એનું કારણ છે કે મનન એવું વિચારતો હતો કે એ તૈયાર નથી. મનન એવું વિચારતો હતો કે રોજના રૂટિનમાંથી એને જે કરવું છે એ કામ માટે એ હજુ લયમાં (રીધમ) નથી. એટલે કે ભાઈ, આપણે જોબ પર બીઝી ના હોઈએ, ઘરે ય ખાસ કઈ કામ નથી, કશુંય અર્જન્ટ નથી તો સાલી કૈક વાત બને.

તો વાત એમ છે કે આવા કોઈ પણ કામ હોય એમાં તમારે લયમાં આવવાની જરૂર ખરી? અથવા તમે ઝડપથી લયમાં આવી શકો ખરા? એક કામમાંથી કે એક રૂટિનમાંથી બીજા રૂટિન પર ઝડપથી જવું કઈ રીતે? અથવા એ વિષયને વધારે સમજવાની જરૂર કેમ છે?

Posted in Uncategorized | Leave a comment

ખુશીનો ઈન્ડેક્સ


આખો દિવસ તમે ખુશ રહી શકો ખરા? એવો એક પ્રયોગ કરવાનો પ્ર્યત્ન મેં કરેલો। વાત એમ બની કે આપણને ના ગમે, કે મન સહેજ પણ આળું થાય એવું થાય છતાંયે જો તમારું મન ખુશ હોય તો મન ખાટું કે આળું થતું નથી. તો આપણે હંમેશા ખુશ રહી ના શકીએ? મનની ખુશીનો ઈન્ડેક્સ હંમેશા વધ્યા જ કરે એવું શક્ય નથી? મનની ખુશીનો ઈન્ડેક્સ સતત વધી કઈ રીતે શકે?

મને એવા રસ્તાઓ શોધવાનું મન થયું કે જેથી એવી સાત્વિક ઘટનાઓ કરવી કે એવી થવા દેવી જેનાથી મન ખુશી રહે, હંમેશા ખુશ અને સંતોષી રહે. એવી સાત્વિક ક્રિયાઓ કે ઘટનાઓ કેવી હોઈ શકે?

  1. એક્સરસાઇઝ કરવી
  2. કોઈકને કઈંક મદદ કરવી
  3. ઉપવાસ કરવો
  4. ધ્યાન ધરવું
  5. તમને ગમતું કામ પૂરું કરવું
  6. જૂની સુંદર ઘટનાઓને યાદ કરવી જેનાથી મન પ્રફુલ્લિત થઈ જાય
  7. ગીતો સાંભળવા
  8. મિત્રો સાથે ગપ્પા મારવા
Posted in Uncategorized | 1 ટીકા

મન પરના ઉઝરડા ગાલ પર પડે છે.


અમારે એક કરસન કાકા હતા, તે એકવાર મારે એમને મળવાનું થયું તો કહે કે સાલું મારા દાંત, કોઈ કારણ વગર જ ઘસાઈ ગયા. સવારે તમે ઉઠો ત્યારે એવું ક્યારેક થાય છે કે ગાલની અંદરના ભાગમાં છાલા પડ્યા હોય, ક્યારેક જીભ સાઈડમાંથી દાંત વચ્ચે કચરાઈ ગઈ હોય. ક્યારેક તો એવું થયેલું હોય કે આ જે છાલા પડ્યા હોય એમાં થી ચાંદા પણ પડે અને એને રુઝાતા ત્રણ ચાર દિવસ નીકળી જાય. તો આવું કેમ થતું હશે? ગાલની અંદર આવા ઉઝરડા કેમ પડતા હશે?

આનું કારણ છે ટીથ ગ્રાઇન્ડીંગ। આપણે ત્યાં ભારતમાં મેં આના અંગે ખાસ સાંભળ્યું .નથી. ડોક્ટર આને દાંતને ઘસવા એવું કહે છે. એટલે રાતના આપણે ઊંઘમાં દાંતને જોરથી કટાકટાવીએ અને એ દરમિયાન આપણે ગાલનો અંદરનો ભાગ પણ કચરાઈ જાય અથવા ચપટીમાં ભરાઈ જાય. ક્યારેક જીભ પણ કચરાય। તે આવું શાને થતું હશે? એનું કારણ છે ટેંશન। ચિંતા અને મનમાં સુષુપ્ત અવસ્થામાં રહેલી બેહદ ભયાનક એવી ભાવના કે થશે જેના પાર મારો કોઈ કંટ્રોલ નથી. દિવસ દરમિયાન તમે શાંત હોવ, તમને એવું લાગે કે દુનિયા કે તમારા જીવન પર તમારો ખુબ કાબુ છે તો પણ તમે જો રાત્રેદાંત કટાકટાવો તો એનો શું અર્થ? એનો એક અર્થ એવો કે મનના ઊંડાણમાં તમને હજુયે કોઈક ભય સતાવે છે, તમારી જાણ બહાર, તમારા કોન્સિયસની બહાર, એક એવી કોઈક વાત છે એવી અકળ અકળામણ છે જે સપાટી પર નથી આવતી પણ આવી વિચિત્ર રીતે પ્રગટ થાય છે. મન પરના ઉઝરડા ગાલ પર પડે છે.

આનો ઉપાય ખરો? તમારે ખરેખર મનથી સ્વીકારવું રહ્યું કે જે થાય છે એ બરાબર છે. ઈર્ષ્યા, અસંતોષ, અભાવ, પોતાની અત્યારની પરિસ્થિતિ એ બધાને સંપૂર્ણ રીતે સ્વીકારવું તો ખરી રીતે તમે શાંત થઇ શકો. ઉંમર સાથે એવી પરિપકવતા આવતી હોય છે અને તમારા ચિત્તમાં એવી શાંતિ સ્થપાય અને એવો શાંતિનો રણકો તમારા અવાજમાં, વર્તુણકમા એ વર્તાય। ઇચ્છાનો નાશ કરવો અને ઈચ્છા તમામ પ્રશ્ર્નોનું મૂળ છે એમ ધારાવાને બદલે જે પરિસ્થિતિ છે એને સ્વીકારવી અને એ પરિસ્થિતિ તમને વિચલિત કરી શકે એમ નથી એવી વિચારસરણી મનને શાંત રાખી શકે ખરી.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

પ્રોક્રેસ્ટિનેશનની માયાજાળ


સાયકોલોજીના ક્ષેત્રે પ્રોક્રેસ્ટિનેશન બાબતે ઘણું જ સંશોધન થયેલ છે. પ્રોકેસ્ટિનેશન માટે ગુજરાતીમાં કોઈ ખાસ શબ્દ નથી કે મેં સાંભળ્યો નથી. મોકૂફ રાખવું કે ઢીલ મુકવી એવું બધું કહી શકાય। પ્રોક્રેસ્ટિનેશન બાબતે મારુ માનવું એવું છે કે એને જો સંકલ્પ કરો તો નથી શકાય એમ છે. પ્રોકેસ્ટિનેશન  એ લોખંડ પર જેમ કાટ ચડે અને લોખંડને ખરાબ કે નકામું કરી નાખે એમ  લાગેલો કાટ છે. એને જો નાથોના તો જીવનના કેટલાયે મહત્વના માઈલસ્ટોન ગુમાવી શકો અને જીવન અવળે પાટે ચડી જય શકે.
મને પ્રોકેસ્ટિનેશન કરવાની ભયાનક આદત અને લત છે. સમજો કે વ્યસન જ છે.  એવું વ્યસન જે જીવનના અમૂલ્ય વર્ષો વેડફી શકે, પૈસા, તબિયત અને સંબંધોનું પારાવાર નુકશાન કરાવી શકે. સાથે સાથે મન ઉપર ભયાનક બોજો બનીને રહી શકે. એક વાર પ્રોક્રેસ્ટિનેશનની ગિરફ્તમાં આવી જાઓ એટલે એ કામ તમને ઠીક કરવું હોય તો પાછા વર્ષો લાગે અને અમુક કામો કે પરિણામો રિવર્સ કરી જ ના શકાય એવા હોય છે.
તે હવે એઆ બધી ફિલોસોફીના અંતે આપણે શું કરવું જોઈએ? મારા પોતાના ઉપાયો નીચે મુજબના છે.
પહેલી વાત તો એ કે સમસ્યાને જડમુળથી ઉખેડવી. ધારોકે કોઈક કામ જે નાગમતું આવ્યું છે તો એવું ફરી ના થાય એવું શક્ય છે ખરું? શક્ય હોય ત્યાં સુધી ફરી એવું થવા જ ના દેવું કે વાત વધી જાય.
ઇન્કમ ટેક્સ ભરવાના કાગળિયા ભેગા કરવા એ એક મહાન પ્રોક્રેસ્ટિનેશનનું ઉદાહરણ છે.
ધારોકે ઘરમાં ગેસ બગડ્યો છે અને એની સ્વિચ શોધીને કશું કરવાનું છે. વર્ષો સુધી એ કામ ના થાય એમ બને.
બારીને ઉખાડી અને એની જગાએ લાપી ભરવાની છે (કોકિંગ). તો એ કામ વર્ષો સુધી પડી રહે પછી ભલેને બારીમાં થી ઉંદર ઘરમાં આવવા માંડે. એટલે
એવા કામો કે જે કરવામાં ભયાનક કંટાળો આવતો હોય પણ એ કરી શકાય એવા હોય તો એવા ઉભા થવા જ ના દેવા. ઉભા થાય એવા ધરમૂળથી જ દાબવા કે ફરીથી એવો પ્રસંગ આવે જ નહિ. એવા કામો શક્ય હોય ત્યાં સુધી ધ્યાન રાખીને ઉભા ના થવા દેવા. એવો પ્રસંગ ના આવવા દેવો..મારા માટે એવા કામો  છે જે હું ટાળું છું પણ એવા કામોને અટકાવી શકાય હોત? એવા કામોના મારી દ્રષ્ટિએ બે પ્રકાર છે જેને હું ટાળું  છું। .
એક પ્રકાર એવો કે જેમાં તમે ભરાઈ પડ્યા હોવ અને તમારા ખોળામાં પ્રસાદીની જેમ આવી પડે. અને એવા અચાનક આવી ચડે કે તમે બીજા હજ્જારો કામમાં પરોવાયેલા હો ત્યારે જ. ધારો કે અમારો કે ભાડુઆત છે એનું નામ બશીર છે. એને અમને એના એસી, પ્લમ્બિંગ એવું બધું કેટલુંયે રીપેર કરવાનું કહ્યું।. અમે એ બધું રીપેર કરી પણ નાખ્યું। અને હવે એને વકીલની નોટિસ ફટકારી છે. અમેરિકામાં વકીલની નોટિસ તમારે ગંભીરતા પૂર્વક લેવી પડે. એનો અર્થ એવો નહિ કે આપણે સ્ટ્રેસમાં આવી જઈએ કે સતત એ વાતનું ટેંશન કર્યા કરીએ। એ વાત કે આવું કૈક થાય તો એવી પરિસ્થિતિમાં મનને શાંત કઈ રીતે રાખવું એ બીજી વાત છે. એ ફરી ક્યારેક।. પણ મૂળ વાત એમ છે કે તમારે હવે એ નોટિસના જવાબ સ્વરૂપે તમારા જુના કેટલાયે ઈમેલ, કાગળો બધું તપાસી અને કોર્ટ માટે એક સંપૂર્ણ તૈયારી કરવી પડશે। આ કામ હું પ્રોક્રિસ્ટિનેટ કરું છું કે મોકૂફ રાખું છું કારણકે મને આ કામ કરવાનો ભયાનક કંટાળો ચડે છે અને એમ થાય છે કે આવું કામ માથે શેને કારણે પડ્યું છે? અને આ બધું લાબું પહોળું ગોઠવીશું છતાંયે આપણો આઈડિયા ના ચાલ્યો તો પછી શું થશે? એટલે આ કામ તમે ઢીલમાં મુખ્ય જ કરો અને ક્યારેય પતાવો નહિ.
Posted in Uncategorized | Leave a comment

ગિલ્ટના કોચલામાંથી બહાર કેમના આવશો?


૧. જે થઈ ગયું છે એને બદલી શકાય એમ નથી

૨. તમે ક્યારેય પરફેક્ટ એટલે કે સંપૂર્ણ વ્યક્તિ નથી

૩. તમને છતાયે લોકોએ પ્રેમ આપ્યો જ છે

૪. તમે તમારી જાતને ફરીથી જીવી શકો છે…જે થઇ ગયું એ ભૂલીને

૫. જે ઘટના બની ગઈ છે એના વિચારો થકી તમે આજે જે થવાનું છે એને મારી નાખો છો

૬. જે કામ ખબર થયું છે એની માફી માંગી લો

૭. છેવટે આપણે આપણી જાતને સો ટકા બદલી શકીએ એમ છીએ

Posted in Uncategorized | Leave a comment