શું આપણે ઇન્સીક્યુર છીએ?


આપણે જયારે સ્કુલ કે કોલેજમાં ભણતા હોઈએ ત્યારે પરીક્ષાના આગળના દિવસે મન પર કેવો બોજો રહે? આપણને સતત નર્વસનેસ લાગ્યા કરે. મને એવું થાય કે બધું આવડતું હોય છતાંયે એક વાર ફરી રિવિઝન કરી લઉં એમ થાય. અને બીજી વાર વાંચીએ ત્યારે એકાદ પોઈન્ટ એવો મળે જે જાણે નવેસરથી જ સમજ્યા હોઈએ. ઘણીવાર તો છોકરો પપ્પાની પાછળ સ્કુટર પર આવતા હોય ત્યાં પાછળ બેઠા બેઠા પણ વાંચતા જોવા મળે. પરીક્ષાની અંતિમ ક્ષણ સુધી વાંચવાનું, રિવિઝન, ગોખવાનું એવું ચાલતું જ હોય.

પણ પરીક્ષાનું દબાણ ઘણું જ હોઈ શકે. બારમાં ધોરણમાં મારો એક મિત્ર, નીરજ રાઠોડ. તે એક વાર એવા સમાચાર આવ્યા કે પ્રીલીમની પરીક્ષાના કોઈક પેપર દરમિયાન એને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવો પડ્યો. કારણકે નર્વસનેસ અને છેવટે તાણ એટલી બધી વધી ગઈ કે બ્લડ પ્રેશર કાબુ બહાર જતું રહ્યું. અને એક-બે દિવસમાં તો બધું ઠીક-ઠાક પણ થઇ ગયું. સહુ અત્યારે પોત-પોતાની લાઈફમાં સેટ પણ થઇ ગયા છે (ફેસબુક!)

એક વાર તો એવું થયું કે દસમાં ધોરણમાં એક જણની એટલી બધી (વધુ) તૈયારી કે પરીક્ષાના સમયે સંતુલન જ ગુમાવી દીધું. અને પાછા આ બધા ખુબ હોશિયાર છોકરાઓ. પણ પરીક્ષાનું દબાણ એવું આવે કે ભયંકર પરેશાની થઇ શકે.

આપણે આ નર્વસનેસના શિકાર એટલા માટે થઈએ છીએ કે આપણને કશુક મેળવવાની ઝંખના છે. એટલે આપણે એના માટે ખુબ પ્રયત્ન કરીએ છીએ. હકીકતે મારી દ્રષ્ટિએ એ મનમાં પડેલી ઇન્સીક્યોરીટી છે. આપણને કશુક મેળવવું છે અને એ હાથમાંથી ના જતું રહે એનો ડર લાગે છે. એવો ડર લાગે છે કે કોઈ કોઈ વાર માનસિક સંતુલન પણ ગુમાવી દઈએ છીએ.

ઇન્સીક્યોર અનુભવ કેટલીયે વાર થાય. એ બધાના મૂળમાં કશુક હાથમાંથી જતું રહેશે તો એવી જ ભાવના હોય છે. કેટલાયે ધનિક લોકો, અકલ્પનીય આર્થીક સમૃદ્ધિ ધરાવતા લોકો ખુબ જ ધાર્મિક હોય છે. એ લોકો સતત ભગવાનની શ્રદ્ધા પૂર્વક પૂજા કરતા હોય છે, એમાં પાર્શિયલી એવું પણ ખરું કે મેળવેલી સમૃદ્ધિ ખોવાઈ જશે તો એવો એમને ડર હોય છે. એ ડરને કારણે લોકો ભયમાં જીવતા હોય છે. એટલે એવું નથી કે એ લોકો જયારે પણ મળે ત્યારે ગભરાયેલા હોય પણ અંદરખાનેથી સાધારણ એવું થાય કે “પ્રભુ, તારી કૃપા ચાલુ રાખજે અને જીવનભર સમૃદ્ધિ આપ્યા કરજે”

મંદિર હોય એ જગાએથી પસાર થઇએ ત્યારે મંદિર જવું છે કે નહિ એ નક્કી ના હોય એવું બને. એમાં એવી વાત છે કે જો મંદિર જવાનું અનુકુળ ના હોય તો એવું પૂછવું જ નહિ કારણકે મંદિર જવું છે એવું પૂછ્યા પછી જો મંદિર ના જઈએ તો આપત્તિ આવી શકે. મન આવી બધી વાતો ઘડી કાઢે કારણ કે મનને કશુક જતું રહેશે એનો ડર લાગતો હોય છે. એટલે એ વર્તમાન પ્રણાલીને ખોરવવા માંગતું નથી.

એ ઇન્સીક્યોરીટીને કારણે આપણે બાધાઓ રાખીએ છીએ, બલિદાન આપીએ છીએ (કે મીઠાઈ નહિ ખાઈશ) એવું બધું. ભાવિન પારેખની વાત, એને ભણવાનું પૂરું થયું પછી નોકરીના ઘણા પ્રયત્નો કર્યા પણ ઇકોનોમી જ એવી કે ફાઈનલી ઇન્ડિયા જવાનું નક્કી કર્યું. પણ મનોમન બાધા લીધી કે ડલાસના મંદિરમાં જો નોકરી મળી જાય તો નાળીયેર ચડાવીશ. ઈન્ડિયાની ટીકીટ પણ કાઢવી લીધી અને આગલે દિવસે રાત્રે જોબનો કોલ આવ્યો. તો એને ડલાસના મંદિરમાં અગિયાર નાળીયેર ચડાવ્યા. અને એ અગિયાર નાળીયેર અગિયાર જુદા જુદા ભગવાનને,! કુલ્લે ૧૨૧. આમાં ભગવાન પ્રત્યેની શ્રદ્ધાને અસત્ય સાબિત કરવાની વાત નથી. પણ વાત છે ઇન્સીકીયોરીટીની. આપણે જયારે ઇન્સીક્યોર હોઈએ ત્યારે કેવું કેવું કરી નાખી શકીએ?

આપણે ત્યાં એક વાર વૈષ્ણોદેવીના મંદિરમાં ભાગદોડ થઇ એમાં કેટલાયે લોકો મરી ગયા એવા ખબર વાંચ્યા હતા. એમાંથી કેટલાયે લોકો શ્રદ્ધાથી ભગવાનની પૂજા કરવા આવતા હોય ત્યારે શ્રદ્ધા અને ભય બંને એક સાથે ઘૂંટાયેલા જોવા મળે. મરી ગયેલા કેટલાયે લોકો માતાજીના દર્શન કરવાની સાથે કૃપાની માંગણી કરવા આવ્યા હોય. એમની ઈચ્છા એવી હોય કે ભગવાન એમની સમૃદ્ધિ જે પણ હોય એ સતત ચાલુ રાખે.

આપણે જીવનમાં ભય પામીએ છીએ જ શું કરવા? અને ઇન્સીક્યોર રહીએ છીએ જ શું કામ? પરીક્ષા આવે તો ગજા બહારનું ટેન્શન થઇ જાય. દરરોજ ઉઠીને પૂજા કરવાનો નિયમ, સાહેબ સમજોને પાછલા બાવીસ વર્ષથી તોડ્યો નથી. આપણા શરીરને માફક આવે કે નહિ પણ જમીને ઉઠયા પછી જો અન્નનો દાણો સેવા કર્યા વગર નાખ્યો હોય તો મારા મનુના સમ. જે મળ્યું છે એ ખોવાઈ ના જાય અને જો કશું મળ્યું નથી તો એ મળે એવી આપણી પ્રબળ ઈચ્છાને કારણે આપણે ઇન્સીક્યોરીટીમાં જીવતા હોઈએ છીએ.

એટલે હું આજે સવારે ઉઠ્યો તો ટેન્શનમાં હોઈશ કે હવે કશું થશે તો? દરેક ક્ષણે મનમાં ઇન્સીક્યોરીટીના જ વિચારો ઘુમરાયા કરતા હોય? એવું તો થતું નથી, જરાયે નથી થતું. તો પછી ઇન્સીક્યોરીટી તો છે જ પણ રોજેરોજ કેમ દેખાતી નથી? એનું કારણ એ છે કે આપણી ઇન્સીક્યોરીટી અલગ અલગ સ્વરૂપે પ્રગટે છે.

આપણે ત્યાં ઈન્ડિયામાં કેટલાયે લોકોની ખ્વાહિશ શું હોય? સ્કુલમાં ખુબ ખુબ ભણવું અને “સાયન્સ” લેવું. સાયન્સ પાસ કર્યા પછી કોઈ સારી મેડીકલ કે ઈજનેરી કોલેજમાં પ્રવેશ લેવો. પછી એક સ્ટેબલ જોબ લઇ લેવી (કે દવાખાનું ખોલવું). મેરેજ અને પછી બાળકો સાથે સમય પસાર કરવો. એ દરમિયાન કશુક એક્સ્ટ્રા કરવું? તો અમુક લોકો મ્યુઝીક કલેક્શન કરે, અમુક લોકો ખરીદી અને ફરવામાં સમય પસાર કરે. એટલે આ બધું કરવું બેશક કશું ખોટું નથી.

પણ આ પિક્ચર પરફેક્ટ સ્ટોરીમાં ખામી ક્યાં રહી જાય છે? આવી ખ્વાહિશ પૂરી કેટલાની થતી હશે? હજારો અને હજારો લોકોની. થોડા ઘણા ડાયવર્ઝન આવે પણ અંતે ઘીના ઠામમાં ઘી ઢળીને રહે. ખાધું, પીધુને રાજ કીધું એવી વાત છે. વાત દેખાય એટલી સરળ નથી પણ મહેનતને અંતે લોકો સેટલ થઇ જતા હોય છે. અમુક અપવાદોને બાદ કરતા આ વાત સફળ થતી જોવા મળતી જ હોય છે.

પણ આમાં એક ખુબ મોટી વાત એ છે કે આવો રસ્તો આપણા સમાજે શોધીને રાખ્યો છે. પપ્પા-મમ્મી તમને આવું બધું કરવાનું શીખવે, સમાજ આપે અને ટ્રેઈન પણ કરે. અને આપણે લોકો ખુબ જ સરસ રીતે ટ્રેઈન થઇએ પણ ખરા. એક સરસ ડીગ્રી હાંસલ કરી લઈએ, પછી કોઈ મલ્ટીનેશનલ કુંમાં સરસ જોબ પણ શોધી કાઢીએ. એન્જીનીયર થયા હોઈએ તો હજીરા, સુરત ખાતે એસ્સાર, રિલાયન્સ કે અઈપીસીએલ, બરોડા એવે બધે જોબ મળે તો કેવા રાજી થઈએ! સોસાયટીમાં ને જ્ઞાતિમાં પેંડા વેચીએ. બાબો હવે ઠરીઠામ થઇ ગયો છે. હવે ઘરમાં વહુ લાવી દો એટલે તમે ય પરવારો અને અમે ય પરવારીએ (!!)

પણ આવી જોબ આપણને કરવી ગમતી ના હોય તો? તો એ શું થાય? ખેંચે રાખીએ. અને એ જ જોબમાં રીટાયર પણ થઇ જઈએ. સાયન્સ ભણવાની ઈચ્છા જ ના હોય તો? તો પણ આપણે સાયન્સ લીધું હોય અને લોકો કરે છે એટલે આપણે પણ રેડોક્સ પ્રક્રિયાનું રસાયણ ભણીએ કે સરળ આવર્ત ગતિના નિયમો ભણીએ. આપણો ધ્યેય શું છે? આપણો ધ્યેય એ છે કે જે પિક્ચર પરફેક્ટ સિચ્યુએશન છે એમાં કઈ રીતે બંધાઈને રહેવું? અને જીવનને એમાંથી સહેજે આઘા-પાછા થવા ના દેવું.  એન્જીન્યરીંગમાં આપણને ટોર્ક માપતા આવડતું ના હોય છતાંયે એ બધું ધક્કેલ પંચાની જેમ ભણ્યા કરીએ, કારણ કે આપણી ખ્વાહિશ ફક્ત ડીગ્રી લેવાની હોય છે. ભણ્યા, ના ભણ્યા, કેવું ભણ્યા એ જોવાનું કામ આપણું નથી. આપણું કામ એક પ્રીડિફાઈન રસ્તાને કઈ રીતે ફોલો કરવો એ છે.

પછી જોબ ગમે છે કે નહિ એવો તો વિચાર પણ મનમાં આવતો નહિ હોય. જોબ એટલે શું? કમાણીનું સાધન. એનાથી સમાજમાં કોઈ વેલ્યુ એડ થાય છે? હું મારી જોબ પર ગર્વ અનુભવું છુ (એમાંથી કેટલા પૈસા આવે છે એ રીતે નહિ). આપણને જોબ કેટલી ગમે છે એની લગભગ બહુ પડી નથી હોતી. આપણો રસ પેકેજ કેટલાનું છે, બેનિફિટ્સ એવું બધો વધુ હોય (આ વાત બધાને લાગુ નથી પડતી, જેને લાગુ પડે એને પડે). આપણો ધ્યેય હતો અમુક પગાર વાળી “જોબ” લેવી (શું કામ કરવાનું છે, ગમે છે, નથી ગમતું એ બધાનું કોઈ મહત્વ નહિ)

એનું કારણ એ છે કે જો કૈક બીજું કરશું તો લુંટાઈ જાશું તો? (સાયન્સને બદલે આર્ટસ લેવાય ખરું?) ફરી અહી ઇન્સીક્યોરીટી આવે છે. આપણે કેટલીયે વાર વાંચીએ છીએ કે તમને ગમે એ કામ કરો. તો લોકો એવું કરતા કેમ નથી? ગમે એવું કામ કે નોકરી કરવી એ તો સારી વાત છે. છતાંયે લોકો માથાના દુ:ખાવાવાળી, ભંગાર, સાહેબોની જોહુકમી વાળી જગાએ કેમ પડી રહે છે? અરે, ત્યાં ચીટકી રહેવા માટે કરવા જોગ બધા જ પ્રયત્નો પણ કરે છે?

મનને ગમે એ રસ્તો ફોલો કરવો સરળ નથી. એના માટે હિંમત જોઈએ અને કોન્ફીડન્સથી નવા રસ્તો ચાતરવાનો પેશન જોઈએ. એના માટે મેસીવ પ્રયત્નો કરવા પડે. અહીં જે કામ એક-બીજાને જોઈને સરળતાથી શું કરવું છે એ ખબર જ છે એવું નથી. રોજ નવું કામ અને નવી પરિસ્થતિ. એના માટે પારાવાર પ્રયત્નો કરવા પડે. તો એવું શક્ય છે કે તમને ગમે એ ક્ષેત્રમાં તમે જઈ શકો. પણ એવું કરવા માટેના પ્રયત્નો અને હિંમત બંને આપણી પાસે છે?

જે નસીબદાર લોકો એમની જોબમાં અત્યંત ખુશ હોય એમની વાત જુદી છે. એમને માટે તો ભાવતું હતું અને વૈદ્યે કહ્યું એવો ઘાટ થયો છે. ગણિત મારો પ્રથમ પ્રેમ છે. કલનશાસ્ત્ર (કેલ્ક્યુલસ)ના ઊંડાણપૂર્વકના દાખલાઓ ગણવા મને આપી દો તો હું જમવાનું પણ ના માંગું. એ લોકો એન્જીન્યરીંગ કરીને ખરેખર જ એમના પેશનને ફોલો કરે છે. એમને જે કરવું હતું એ મળ્યું છે, દોડવું હતુંને ઢાળ મળ્યો એવી વાત છે. આ લોકો ગાડી માટેનું સહુથી આદર્શ (ઓપ્ટીમલ) એન્જીન શોધી કાઢી શકે કે પછી પ્લેનને લાગતા પવનની ગતિ માટેની લાંબી લચક ફોર્મ્યુલા વિકસાવી શકે. એમને ભણવાનું અને જોબ બંને જેવા જોઈતા હોય એવા જ મળ્યા હોય. પણ આપણે અહી વાત કરીએ છે જે લોકો આ વર્ગમાં નથી. જેમનો ભણવાનો રસ કે કામનો વિષય એમની મૂળભૂત (ઇન્હેરન્ટ) આવડતથી અલગ છે.

જેમ કે જોબ છોડી દઈને ધંધો કરવો એટલે નવો રસ્તો ચાતરવાની વાત છે. એ તમારા ઇન્સીક્યોરીટીના કોચલામાંથી બહાર આવીને આવા કામ કરવાની વાત છે. એવું કરી પણ શકાય એ વિચાર ઇટસેલ્ફ જ મહત્વની વાત છે. પણ એના માટે એક ખતરનાક પેશન જોઈએ, બર્નિંગ ડીઝાયર હોય એ લોકો આવું કરી શકે. આપણે રોજ-બરોજના જીવનમાં કેટલાયે કામો પડતા મુકીએ છીએ અથવા તો અમુક કામો કરવા પસંદ કરતા નથી. એમાં એવું નક્કી કરીએ છીએ કે આ આપણું કામ નહિ.

પણ જે સાહસીકો હોય એ લોકો આવું કામ કરતા હોય છે. એમને જોઈને આપણને ઘણી વાર એમ થાય કે આ શા માટે આવું કરતા હશે? જંગલોમાં ખુંદી વળતા સાહસીકો માટે જંગલોમાં ફરવું એ જ જીવન છે. પણ એ લોકોએ સાયન્સ લઈને જોબ જ કરવી એવો ધ્યેય પકડી ના રાખ્યો અને કોચલામાંથી બહાર નીકળી શક્યા. “લગાન” મુવીમાં આમીરખાનના પાત્રે એ જ વાત કરી છે. જયારે ઈન્ડિયામાં ક્રિકેટનો સ્પેલિંગ પણ ખબર ન હતી એ વખતે “અંગ્રેજોની ટીમ સામે જીતવાનું શક્ય છે” એવો વિચાર કરવો એ જ ક્રાંતિકારી ઘટના કહેવાય. આવા વિચારોના અમલ કરનારા પેશનથી ભરપુર હોય છે. એમને કશુક નવું કરવાની અત્યંત ઈચ્છા હોય છે. જીવનને મીનીંગફૂલ બનાવવા માટેનો અભિગમ હોય છે.

એ કોચલામાંથી બહાર આવીએ તો શું થાય? એવું બને કે તમને નાની-મોટી વાતોનો ડર ના લાગે. પણ દુનિયામાં થઇ-થઈને શું થવાનું છે? તમે એક વાર એ હિમાલય ચડી જાવ પછી નાના-મોટા ટેકરાની શું વિસાત? જીવન એવું નવીન લાગી શકે, એમ થાય કે હું તો મને ગમે એ કરું, જે થવું હોય એ થાય. તમારે એવું ક્યારે થાય? જયારે તમે અ-સલામતીને છોડીને બહાર આવો ત્યારે. પણ આ બધું કરવું ખરેખર સહેલું નથી. હકીકતે લોકો જીવનભર આવું શોધ્યા જ કરે છે. મંથનના અંતે અમૃત કોને મળે છે એ મંથન કરનારા જાણે.

નવું કશુંક કરનારા લોકોના હાથે કોકને કોક રત્નો તો લાગે જ છે. “આવું કરી શકાય ખરું?” એ પ્રશ્નનો જવાબ જો તમે “હા”માં આપતા હોવ તો તમે સલામતી છોડીને નવીન કેડી કંડારો છો. અને આપણને ગમે છે એ શોધી કાઢીને એનો અમલ કરવો શું ખોટો? એવું શા માટે ના કરવું? થઇ થઈને શું થવાનું છે?

About વિરેન શાહ

મારા બ્લોગ પર આપણું સ્વાગત છે. હું મૂળે અમદાવાદનો અને યુંએસેના ડલાસ શહેરમાં રહું છુ. મારા વિચારોને અહી બ્લોગ સ્વરૂપે પ્રસ્તુત કરું છુ. આપનો અભિપ્રાય આવકાર્ય છે.
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

One Response to શું આપણે ઇન્સીક્યુર છીએ?

  1. jitu48 says:

    વિરેનભાઈ,
    ફ્રેશલી પ્રેસ્ડના પેઈજ પરથી અહી આવી ચડ્યો. ઇનસીક્યુરીટી શબ્દ વાંચવાની પ્રેરણાનું કારણ હતો. ઘણુંબધુ લખ્યું છે, ફરી આવી જઈશ. પોસ્ટમાં ઇન્સીક્યોરીટી સિવાયની ઘણી બાબતોનો સમાવેશ થઈ જાય છે. મારી મથામણ પણ તમારા જેવી છે, કોઈવાર મુલાકાત લેશો.
    http://bestbonding.wordpress.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s